مەلا بەختیار

وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست (بەشی یانزەیەم)

  2020-04-20 10:12      72 جار بینراوە        کۆمێنت

شەڕی خوێناوی ئیسلامی فرە دەسەڵات ‌و كوێرەوەری پیرۆز
فەیلەسوفی فەرەنسی (ئۆلیفییە روا) كتێبێكی هەیە بەناوی (الجهل المقدس- زمن دین بلا پقافە) واتا (كوێرەوەری پیرۆز- رۆژگاری ئایینی بێ‌ رۆشنبیری) لە پێشەكی كتێیەكەیدا، دەڵێ‌:
"ئەوەی لەپشت فەرامۆشی‌و نواندن‌و بیربردنەوە داوا دەكرێ‌، لەڕاستیدا، كوێرەوەری پیرۆزە".(ل15)
لە رونكردنەوەی زیاتری (كوێرەوەری پیرۆز)دا، ئاوای لێكدەداتەوە:
یەكەم: مرۆ، پێویستی بە مەعریفە نییە، بۆ ئەوەی سەرفراز بێ‌.
دووەم: رەنگە مەعریفە لە بڕوای هەق لابدات. وتەی خودا، لەتوانایدایە بەبێ‌ مەعریفە تێبپەڕێ‌.(ل229)
لەم كتێبەدا، ئەم فەیلەسوفە، باسی كوێرەوەری رۆشنبیری لە دونیای مەسیحیەتدا، لەهەموو ئایین‌و ئایدیۆلۆژیەكان پتر دەكات. باسی ماركسیەت‌و رێبازە جیاوازەكانیشی، كاتێك مرۆڤ توشی دۆگماتیزمی ئایدیۆلۆژی دەبێ‌ (بەستەڵەكی بیروباوەڕ) باسی ئایینی جولەكەو سەرجەم ئاینزاكانیش دەكات.
(الجهل المقدس- كوێرەوەری پیرۆز) كوشندەترین نەخۆشی دەرونییە، كە باوەڕدارێكی سادە، بەبێ‌ رۆشنبیریەكی قوڵ. توشی دەبێ‌. هیچ فەلسەفەو ئایدیۆلۆژیەتێك، بەئەندازەی ئاینەكان، پێویستیان بە رۆشنبیری نییە. كە من چەندین جار، دەستەواژەی (تۆتالیتاریزمی روحی)م بۆ بەكارهێناوە.
بۆ نمونە هەمیشە سەلەفیەكان، خەیاڵدانی موسڵمان، پڕ دەكەن، لە رۆمانسیەتی سەردەمی خولەفای راشدین. بێگومان ئەو سەردەمە، لەچاو سەردەمەكانی دەسەڵاتەكانی ئیسلامی پاش ئەوە، سەرەتایەكی سەركەوتوو بووە بەسەر سەردەمی كوێرەوەریدا (الجاهلیە) كە بەناوبانگ بوون، بە كچ كوژی، سێكسی بەرەڵڵا، هەتیوبازی، ژنی فرە مێردو مێردی فرە ژن، سەپاندنی حوكمی كۆیلەیەتی‌و كۆچەری. كە ئیسلام‌و خولەفای راشدین هاتون، گۆڕانكاریەكی گەورەیان بەدیهێناوە. بەڵام ئەم گۆڕانكاریانە، ئەوە ناشارنەوە كە پاوانخوازی‌و سەپاندنی دەسەڵاتی بنەماڵەو دەستكەوتی جەنگ (ئەنفال) كاریگەریەكی گەورەیان هەبووە لەسەر سەرهەڵدانی كێشەی سەردەمی خولەفای راشدینیش.
تەنانەت زۆرترین خەڵكی دورگەی عەرەبی، هەتا دوای خولەفای راشدینیش نەكرابونە ئیسلام. زۆرینەیان بەدەوی، موشركین، بتپەرست‌و مەوالی بون. ئەمە جگە لەوەی، كێشەی خەلافەت‌و پاوانخوازی، هێندە بەهێز بووە، سێ‌ خەلیفەی راشدین (عوسمان، عومەر، عەلی) كوژراون. ئومەویەكان لەسەر كێشەی خەلافەت (661-م) بە گەورەترین تاوانی كوشتنی ئیمامی عەلی‌و پاشان كوڕو نەوەكانی، خۆیان سەپاند. واتا: هێشتا سەردەمی خولەفای راشدین كۆتایی نەهاتبوو، ئومەویەكان هەڵگەڕانەوەو كۆتاییان پێ هێناوە. دوای كوشتنی ئیمامی عەلی، (حەسەن)ی كوڕی نائومێد دەبێ‌‌و لەگەڵ بكوژەكانی باوكیا رێك دەكەوێ‌. لێیان پرسیووە بۆ وات كرد؟ وتویەتی:
هەموو دونیام لەبەرچاو كەوت‌و خەڵكی كوفەش نابێت كەس پشتیان پێ ببەستێت‌و هیچ متمانەیان پێناكرێت. ئەوان لەگەڵ باوكما سەر راست نەبوون، ئیتر لەگەڵ كێ‌دا راست ئەبن؟ "ئەم دەقە لە كتێبی (أبن اڵاپیر- كامل/ ج2،ص447). لە كتێبی (مێژووی خوێناوی عێراق- باقر یاسین. ل68) نەقڵ كراوە".
بەدڵنیاییەوە، كوێرەوەری پیرۆز تا ئێستاش بەردەوامە. بۆیە، بەشێكی زۆری ئیماندارە نارۆشنبیرەكان، بە دڵی پاكەوە سوجدە بۆ خودا دەبەن، نازانن لە سەردەمی ئومەوی‌و عەباسیەكانەوە، هەمیشە، یاخیبون، شۆڕش، راپەڕین، كوشتارگە، پیلانگێڕان لەناو خەلیفەو سوڵتانەكان لەسەر دەستكەوتی دونیایی‌و دەسەڵات هەبووە. گەیشتۆتە ئەو رادەیە خەلافەت هەڵوەشاوەتەوەو زیاتر لە (25) رێبازی جیاوازی ئیسلامی‌و تەریقەت‌و مەزهەب‌و دەسەڵات سەریان هەڵداوە. وەكو: 1- متەوكل‌و كوڕەكانی. 2- شۆڕشی رەشپێستەكانی عێراق. 3- سەفاریەكان‌و تاهریەكانی ئێران. 4- تولونیەكانی میسر. 5- زەیدیەكانی باشوری وڵاتانی عەرەب. 6- قەرامیتە. 7- تەسەوف‌و سۆفیەكان. 8- بەنو حەمدانی موسڵ‌و حەڵەب. 9- بویهیەكانی فارس‌و عێراق. 10- ئەغالیبەكانی ئەفریقیا. 11- ئەداریسەكانی مەغریب. 12- فاتیمیەكانی ئەفریقیاو میسر. 13- دروزیەكان.. تاد.
ئەم هەموو فێرگە مەزهەبییە. دەسەڵاتانە. حوكمڕانییە لە وڵاتانی ئیسلامیدا، هەمووی بە كوشت‌و كوشتارو خوێنڕێژی سەریانهەڵداوەو لەناویش براوون. ئێستاش ئاسەواری هەندێكیان ماوە. وەكو: فێرگەكانی شیعە، حوسیەكان، مەزهەبەكانی سونیگەرا.. عەلەوی. دروزی، كاكەیی‌و ئیزیدی..تاد.
چەند گرنگە، ئەو مێژووە، چۆن رویانداوە؟ بۆچی ئیسلام ئیسلامی كوشتووە؟ لەسەر چی لەناوچوون؟ ئاماری قوربانیەكانیان چەند بووە؟ چەند شارو دێهات كاول كراوون؟ ژمارەی سوڵتان‌و خەلیفەو ئیمامە كوژراوەكان چەندن؟ چۆن وڵاتان تاڵان كراون‌و چۆن چۆنیش ژنان‌و كچان كراونەتە كەنیزەك؟ چەند گرنگە، دوور لە (كوێرەوەری پیرۆز- الجهل المقدس) ئەو راستیە زانستیانە بزانرێن‌و بە تۆتالیتاریزمی روحی دانەپۆشرێن.
بەڵكو بە رەخنەی رۆشنگەری دورو لە دژایەتی پیرۆزیەكانی ئاین، باس بكرێن.

 

وتاری زیاتر









وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-05-14 10:56      62 جار بینراوە


وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-05-10 00:09      55 جار بینراوە

وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-05-09 22:56      73 جار بینراوە




وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-05-04 14:43      42 جار بینراوە




وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-04-28 16:52      72 جار بینراوە


وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-04-26 01:12      62 جار بینراوە


وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-04-25 15:08      61 جار بینراوە

وڵاتانی عەرەبی سەدەیەك شكست‬ مەلا بەختیار
2020-04-24 22:15      56 جار بینراوە






نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو