د.سەردار عەزیز

عوسمانییەت: بە ئاشتی، بە شەڕ

  2020-06-21 11:45      46 جار بینراوە        کۆمێنت

عوسمانییەت چەمکێکی ئێجگار ئاڵۆزە. تەنها ئاماژە نییە بۆ سەردەمێک، رابردوویەک، نوستالجیایەک کە ئێستا لەقاڵب ئەدات، بەڵکو لە سەرلەنوێ ریسایكلیدا، بەرهەمهێنانەوەیدا، پاشخانی زۆرێک لەهەڵسوکەوتەکانی تورکیای ئەمڕۆ لەقاڵب ئەدات. ئێمە دەتوانین عوسمانییەت وەک چەمکێکی شیکاری یان کلیلێک بۆ کردنەوەی دەرگای رەفتارەکانی ئێستای تورکیا بەکاربەرین.
بۆ ئەم مەبەستە دوو قۆناغ دەستنیشان دەکەم. قۆناغی یەکەم، قۆناغی ئاشتی، قۆناغی دووەم، قۆناغی شەڕ. ئەم دوو قۆناغە وەک بەرجەستەبوونی ئیمپراتۆرییەت یان هەژەمۆنییەت، لەهەردوو بیرمەندی گەورەی مارکسی ئەنتۆنی نێگرێ و مایكل هاردتەوە وەردەگرم.
نێگرێ و هاردت کۆمەڵێک کاری ئێجگار قوڵ و کاریگەرییان هەیە لەبوارەکانی سیستەمی جیهانی ئەمڕۆدا. یەکەم کار بەکتێبی ئیمپایەر دەستپێدەکات و پاشان کۆمەڵێک کتێبی تر بەدوایدا دێت. من لێرەدا کار لەسەر دووکتێبیان دەکەم بۆ بەکاربردنی بۆ ئەم مەبەستە، ئەوانیش ئیمپایەرو مەڵتیتیودە.
کتێبی ئیمپایەر باس لەئیمپراتۆربوونی ئەمریکا دەکات بەڕێگای ئاشتی، بەڵام کتێبی مەڵتیتیود، کە دەکرێت بەجەماوەر تەرجەمەی بکەین، باس لەشەڕ دەکات. لەڕاستیدا چەمکی شەڕ، بۆ ئێمەی کورد، هێشتا ناڕوونە. چاپتەری یەکەمی کتێبی مەڵتیتیود زۆر جوان باسی گۆڕانی شەڕ دەکات بەهەموو رەهەندەکانی لەسەردەمی ئەمڕۆدا.
ئەوەی ئێمە لێرەدا وەک بنەما بۆ ئارگومێنتەکەمان دەمانەوێت دایبڕێژین ئەوەیە کە لەسەرەتای دوو هەزارەکانەوە، قۆناغی سوودمەندبوون و گەڕانەوە بۆ عوسمانییەت لای پارتی دادو گەشەپێدان دەستی پێکرد. ئەم گەڕانەوەیە لەقۆناغی سەرەتادا بەشێوازەکانی ئاشتی بوو، وەک پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ کورددا، کرانەوە بەرەو ڕۆژهەڵات، سفری کێشەکان و هاتنە ئارای دەوڵەتی بازرگانی لەبڕی دەوڵەتی سەربازی.
هەموو ئەم چەمکانە، بوونە هۆکاری دروستکردنی واقیعێک بۆ ماوەیەک کە تورکیا وەها دەبینرا کە مۆدێلە. لێرەدا ئەگەر کەوانەیەک بکەمەوە: گەڕانەوە بۆ ئیمپراتۆرییەت هەمیشە کارێکی نۆستالجی شاعیرانەیە. ئەمە بۆ هەموو ئیمپراتۆرییەتەکان ڕاستە، وەک لەئیمپراتۆرەیەتی بەریتانیدا دەیبینین بەتایبەتی لەڕووداوی برێکسیتدا، هەروەها لەڕوسیاو بەجۆرێک لەجۆرەکان لەهابسبۆرگ.
قۆناغی ئاشتی گەڕانەوە بۆ عوسمانییەت، بنەمای قۆناغی شەڕی گەڕانەوە بۆ عوسمانییەتی داڕشت. قۆناغی ئاشتی بووە هۆکاری هاتنە ئارای کۆمەڵێک دیدو تێگەیشتن و واقیع کە زۆر فوتێکراوو گەورەکراوبوو، لەچاو واقیعی مێژوییدا. بۆ زیاتر لەم دیاردەیە دەتوانیت کتێبەکەی سۆنەر کاگاپتای بەناوی ئیمپراتۆریەتی ئەردۆگان بخوێنیتەوە.
کاتێک دۆخی دونیاو ناوچەکە گۆڕاو چیدی زەمینەی ئەوە نەما کە قۆناغی ئاشتی درێژەی پێبدرێت، ئەوا قۆناغی شەڕ دەستی پێکرد.
لەقۆناغی ئاشتیدا هەموو تێزەکە بەمجۆرە بوو: چیدی پێویست ناکات بڕۆین خاک داگیربکەین، چونکە دەتوانین لەڕێگای باڵایی تەکنەلۆجیاو بازاڕ و دەوڵەتمانەوە، سوودمەندبین لەخەڵک و سامانی ئەو وڵاتانە. کورد لەم پرۆسەیەدا چەند رۆڵێکی لێ چاوەڕوان دەکرا: یەکەم، کوردو ئیسلام وەک یەک دژایەتییان کرا لەلایەن عەلمانیەتی ئەتاتورکییەوە، بۆیە چاوەڕێ دەکرا کە کوردو عوسمانییە نوێکان پێکەوەبن، بۆئەوەی پرۆژەی حوکمی ئیسلامیەکان لەتورکیا بەرجەستە بکەن کە لەحوکمی پەنجاساڵەدا خۆی دەبینیەوە. 
هەمیشە عوسمانییە نوێکان لەدانیشتنە تایبەتەکانیاندا نموونەی پارتێکی سیاسی یابانییان بەنموونە دەهێنایەوە.
دووەم، کورد دەکرێت ببنە خاوەن شوناسێکی تر، جگە لە کورد، کە چیدی پرۆسەی جودایی نەمێنێت. پرۆسەی گەڕانەوە بۆ ئیمپراتۆرییەت لەقەیرانی دەوڵەت نەتەوەدا بەشێوازی زۆر جیاواز لای زۆرێک بەرجەستە دەبێت. دووفاقیەکی کۆمیدی هەیە لەمەدا، عوسمانیەکان دژ بەدەوڵەت نەتەوەن بۆ ئەوانیتر، بەڵام خەمی گەورەیان بەهێزکردن و تۆکمەکردنی دەوڵەتەکەی خۆیانە. هەندێک کوردی داماو ئەم پرۆسەیە بەشێوازی سادە دەخوێنێتەوە.
هەموو ئەمانە لە سەر ئەو فەنتازیایانە بەرهەمهێنراوبوون کە هێزی تر نەبێت ڕکەبەری و نەیاری بکات. سەرتاپا فەنتازیاکە وەها داڕێژرابو کە هەموو هێزەکان براوە-براوەن. بەڵام دۆخی ناوچەکە بەو جۆرە نەبوو، نەیار و ڕێگر و دوژمن بۆ پرۆژەکە پەیدابوو، بۆیە لە ساتی دروستبونی نەیاردا، خێرا لە ئاشتییەوە گۆرا بۆ شەڕ. یان ئەوەی پێی دەڵێن گەڕانەوە بۆ جیوپۆلەتیک.
لێرەدا دەبێت زۆر ئامرازییانە بیر لە ئاشتی و شەڕ بکەینەوە، چونکە هەردوکیان ڕێگان بۆ گەیشتن بە ئامانج، خۆیان بۆ خۆیان ئامانج نین.
لە قۆناغی شەڕدا، دیسانەوە کورد کۆمەڵێک خەسڵەتی لێپێچرا: یەکەم، وەک سەرچاوەی مەترسی، بۆ پرۆژەی عوسمانیەت و هەروەها تورکیاش. دەبینیت کە هەوڵی تورک بۆ هاتن بۆ سوریا، ئامانجی یەکەمی ئەوەیە کە کورد کۆریدۆرێک دروست نەکات و لە دەریا نزیک نەبێتەوە، دووەم، کورد نەبێتە دابرێک لە نێوان تورکیا و عەرەبدا، سێیەم، تورکیا لە ڕۆژهەڵات دانەبڕێت چوارهەم: لەیەکتر نزیک نەبنەوە.
دووەم، ئێستا کورد وەک ئامرازێک دەبینرێت کە بەهانەی ئەوە دەستەبەر دەکات کە تورکیا بکشێت. لە هەموو کشانێکیدا تورکیا ئامانجی تەنها کورد نیە بەڵکو لە کورد زیاترە. کاتێک کورد وەک ئەگەری مەترسی دەبینرێت ئەوا دەبێت نەک تەنها بە سنورە تەقلیدییەکان بەڵکو بە سنوری نوێ لە یەک داببڕێن، بە دیوار، قولەی سەربازی، گۆڕینی دیموگرافی، درۆن و زۆر ئامرازی تر.
لەم ڕوەوە بۆ نمونە تورکیا دەیەوێت کورد و کورد داببرێت، زاڵبێت بە سەر ئاسمانی باشوردا و ببێتە ئەکتەرێکی داڕێژەری چارەنوسی عێراق و لە ڕێگایەوە سودمەندبێت لە عێراق. لە هەمانکاتدا لە دۆخی گۆڕانی دۆخی جیهانی بەرەو فرە ناوەندی هەبونی هەژەمۆنیەتی هەرێمی پێگەی تورکیا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەهێز دەکات.
بەم پێیە ئێمە لە دوو هەزارەکانەوە لە پرۆسەیەکی بەردەوامدا دەژین بۆ باڵابونی تورک بە سەر ناوچەکەدا. لەم ڕوانگەیەوە ئێمە دەبێت دونیابینی خۆمان دابڕێژینەوە. چونکە ئەگەر تورکیا ببێت بە هێزێکی هەرێمی ئێمە لە ناوەوەی ئەو هێزە دەبین بەڵام وەک ناوەکیەک نا، بەڵکو وەک لە ناوەبویەکی دەرەکی، ئەوەی جۆرجیو ئەگامبین ناوی دەنێت بان.

وتاری زیاتر




گەڕانەوەی لێڤایەسانی روسی‬ د.سەردار عەزیز
2020-07-13 18:21      42 جار بینراوە


قوڵتر لە قەیران‬ د.سەردار عەزیز
2020-07-08 11:05      56 جار بینراوە

تورکیاو تیورەی زەلکاو‬ د.سەردار عەزیز
2020-07-05 18:04      42 جار بینراوە



تورکیاو کورد: چی دەگوزەرێت؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-28 11:27      50 جار بینراوە

هێرشی تورک و دوو سەرنج‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-27 15:04      39 جار بینراوە

چین و ئەمریکاو کورد‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-22 14:47      71 جار بینراوە

گەوجاندنی پۆستمۆدرێن‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-17 19:23      62 جار بینراوە

هێرشەکانی تورکیا‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-15 16:53      67 جار بینراوە

دانوستانی عیراق و ئەمریکا‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-14 00:03      86 جار بینراوە

ئەمریکاو عیراق، دانوستان‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-07 19:19      70 جار بینراوە

ساتە کیسنجەرییەکان!‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-01 20:24      74 جار بینراوە

٢٨ ساڵە/ ٢٨٠ ساڵ‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-25 16:18      97 جار بینراوە



لەستایشی لامەرکەزیدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-16 18:45      79 جار بینراوە

کۆرۆنا چۆن دەمانگۆڕێت؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-04 15:51      87 جار بینراوە

بای بای حوکمداری ئاسان‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-02 15:52      116 جار بینراوە

دێوی حوکمڕانی‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-28 21:12      104 جار بینراوە

حەنین بۆ بەغدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-27 19:13      112 جار بینراوە

بۆچی روسەکان لەسوریان؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-25 23:31      96 جار بینراوە


ئەفیونی کشتوکاڵ‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-24 17:55      91 جار بینراوە


شەڕی ناوخۆی کوردی!‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-18 21:13      115 جار بینراوە

نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو