د.سەردار عەزیز

کەرتی تایبەت و کەرتی گشتی: دڵداری یان مارەکردن؟

  2020-07-05 01:32      134 جار بینراوە        کۆمێنت

حکومەتی هەرێمی کوردستان دوێنێ، رەزامەندی بۆ چوارچێوەیەک یان فرەیمێک دا لەبواری پرۆسەی پێکەوەکاردکردنی کەرتی تایبەت و کەرتی گشتی، یان ئەوەی بە گشتی پێی دەوترێت پی پی پی.
ئەم مۆدێلە لەنەوەدەکانەوە لەدونیادا باوەو راستەوخۆ پەیوەستە بەزاڵبوونی فەلسەفەی بازاڕ بۆ حوکمڕانی. بەڵام لەهەر جێگایەکی دونیادا بەشێوازی جیاواز دەکەوێتەوە، چونکە راستەوخۆ پەیوەندی هەیە بەسیستەمی ئابووری و سیاسی و دارایی و کۆمەڵایەتییەوە، هەروەها لەسەرووی هەموویەوە، تەمەن و ئەزموون و خواستی حکومەت.
من هێشتا چوارچێوەکەی حکومەتی هەرێمم نەدیوە. بەڵام بەوەی کە لە بەکەلۆرێسدا چوارساڵ نیو پەبلیک مانجمێنتم خوێندوە، کە بنەمای پی پی پیە، هەروەها لەوەزارەتی خەزانەی بەریتانی دوو دپلۆمام هەیە تایبەت بەم بوارە. وەک دەزانن بەریتانیای تاتچەر دەستپێکەری یان پایونێری ئەم پرۆسەیە بوو.
هەروەها لەماوەی رابردوودا کاتێک پەرلەمانی عیراق رەشنووسی بڕیارێكی لەمبارەوە داڕشت، هەندێک راوێژم هەبوو لەو بارەوە.
بەگشتی ئایدیای پی پی پی یانی بوارێک هەیە، کە دەبێت موڵکی گشتی بێت، بەڵام حکومەت لەبەر هۆکاری، دارایی، یان جۆرێتی، یان کات، یان سوودمەندبوون لەئەزموون و سامانی دەرەوەی کەرتی گشتی، هەڵدەستێت بەگرێبەستێک لەگەڵ کەرتی تایبەتدا بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە، کە بۆ ماوەیەکی دیاریکراو، پەیوەست بەتێچوون و قازانج، ئەو بوارە لەلایەن کەرتی تایبەتەوە بەڕێوەدەبرێت و پاشان دەگەڕێنرێتەوە بۆ کەرتی گشتی. دیارە ئەمە لەسەر جۆری گرێبەستەکە وەستاوە. بۆیە کۆڵەکەی پێکەوەکارکردنی کەرتی تایبەت و کەرتی گشتی گرێبەستەکەیە.
گرێبەست چەندین جۆرە، بەڵام هەرجۆرێک بێت دەبێت حکومەت هەرگیز لەپرۆژەکان دانەبڕێت.
لێرەدا چەند خاڵێکی گشتی هەیە جێگەی ئاماژەپێدانە:
یەکەم، ئایا داڕێژەری گرێبەستەکان کێن؟ چۆن دڵنیایی ئەوە ئەدرێت کە لەبواری ریسک و تێچوون و کاتدا، بەقازانجی گشتیە؟
دووەم، بەگشتی لەدونیادا سێ لایەن پێکەوە ئەم کارە دەکەن: حکومەت لەلایەک، کۆمپانیا لەگەڵ لایەنی دابینکەری پارە. ئایا پارەی دابینکردنی ئەم پرۆژانە لەکوێوە دێن؟
سێیەم، ئایا حکومەت ئامانجی لە ئەمە، رەهەندی داراییە، یان کات، یان ئەزموون؟ چونکە زۆرجار ئەو پرۆژەیەی بەمجۆرە جێبەجێ دەکرێت تێچوونی زیاترە.
پێنج، ئایا کراوەیە بۆ بەڵیندەری دەرەکی؟ ئەگەر وەهایە ئەوا بوونی یاسایەک گرنگە، چونکە لەکاتی روودانی کێشەدا، دەبێت بنەمایەکی روون هەبێت بۆ یەکلاییکردنەوە. هەروەها بە لەبەرچاوگرتنی نەبوونی ئەزموونی دادوەری لەم بوارەدا. جێگای ئاماژەیە کە گرێبەستی نەوتی هەرێمی کوردستان لەمجۆرەیە، بەڵام هەموو دادوەرییەکانی لەدەرەوە دەکرێت.
شەشەم، حەزدەکەم چەند خاڵێکی گشتی ئەدەبیانی ئەم بوارە بخەمە بەرچاو لێرەدا:
یەکەم، دەبێت ئامانجی هاوبەشییەکە زۆر بەئاگایی و بەوردی دیاری بکرێت.
دووەم، ئامانجەکانی بەڕوونی داڕێژرابن.
سێیەم، هەموو تێچوونەکان شەفافانە بەرچاوخرابن و لەبوارەکانی تێچوون کۆست، قازانج، لەگەڵ رێڤینیو.
چوارهەم، داڕشتنی پرۆفایلی ریسک بۆ هەموو لایەنە بەشدارەکان بەڕوونی.
پێنجەم، هێنانی فەلسەفەی بازاڕ بۆ هەناو حوکمڕانی دەبێت حکومەت ئامادەسازی بۆ بکات، نەک بەریەککەوتن و دژایەتی لەنێوان ئیپۆسی بازاڕو ئیپۆسی حوکمداری هەرێمدا دروست بێت.
شەشەم، دەبێت گرێبەستەکان کراوەبن و حکومەت تێچوون و جۆرایەتی و کات لەبەرچاوبگرێت.
حەوتەم، کاتێک حکومەت لاوازە، ئەوا دەبێت بنەماکانی دواکەوتن و دانوستانکردنەوەو درێژکردنەوەو بوارەکانی تر لەبرچاو بگیرێت.
هەشتەم، لەڕابردوودا گرێبەستی یان مقاولی هەرێم و بیانی زۆرجار بەمەبەستی قازانج پرۆژەکەیان بەخراپی و نیوناچڵی بەجێگەیاندووە. هۆکاری ئەمە زۆرن. یەکێک لەهەرە هۆکارە زەقەکانی ئەوەیە کە پرۆژەکانی دەستاو دەست دەکات. لەهەر دەستاو دەستێکدا بڕێکی لێ دەبرێت، لەئەنجامدا مقاولی ئەنجامدەر ناچار دەکرێت کە بەخراپی ئەنجامی بدات و پاشان لەسزا هەڵدێت لەبەر بوونی دەستی زۆر لەپرۆژەکاندا. دەبێت ئەم دیاردەیە لەبەرچاو بگیرێت.
نۆیەم، سەرباری گرێبەست لایەنی یاسایی زۆر گرنگە. ئایا دادگاو دادوەریی هەرێم چەندێک لەبارتاقەی ئەم بوارە دێت؟
دەیەم، ئەگەر کراوەیە بۆ دەرەوە، ئەوا دەبێت ئەوە لەبەرچاو بگیرێت کە پرسی قەرز لەدونیادا پرسێکی ئێجگار سیاسی و ئاڵۆزە. یەکێک لەو وڵاتانەی کە حەزی لەئەنجامدانی پرۆژەیە لەمیانەی گاپرۆژەی یەک رێگا یەک پشتێنە وڵاتی چینە. بەڵام مامەڵە لەگەڵ چیندا دەبێت زۆر بەهەستیاری بێت و ئەزموونی وڵاتانی وەک میانمارو سریلانکاو پاکستان لەبەرچاو بگیرێت.
یانزە، دەبێت هەموو پرۆژەیەک سوود بەدەستی کارو بازاڕی ناوخۆ بگەیەنێت .
دوانزە، هەر پرۆژەیەک ئەنجام ئەدرێت دەبێت بواری کەلتووری و ژینگەیی بەبایەخەوە وەربگرێت.

وتاری زیاتر


تێگەیشتن لە برێت مەکگۆرک‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-10 20:19      28 جار بینراوە


لەئەمریكا چی ڕوویدا؟‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-07 10:45      58 جار بینراوە

نالی و چین‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-28 19:24      54 جار بینراوە

پیرۆزی و نوێ؟!‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-27 20:09      54 جار بینراوە

٢٠٢١ خوێندنەوە‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-26 15:15      50 جار بینراوە

فەلسەفەی توڕەیی‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-21 23:22      57 جار بینراوە


مەرگێک لە ئابسەرد ‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-07 21:31      84 جار بینراوە


کوردستان بەرەو باشوور؟!‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-23 19:15      53 جار بینراوە


رامان لەشەڕی ناوخۆی کوردی!‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-16 13:40      55 جار بینراوە

بایدن و ئێران‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-13 12:08      69 جار بینراوە






ماکرۆن... فریادڕەسێکی نەرم‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-07 15:22      110 جار بینراوە

باوکم: کوردبوون لەپەراوێزدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-05 16:00      71 جار بینراوە


با سیروان نەمرێت‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-29 19:22      105 جار بینراوە

لە مالی چ باسە؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-29 11:05      87 جار بینراوە


دەربارەی ئەمریکای بایدن‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-21 13:23      67 جار بینراوە


خوێندنەوەی ماکرۆن لە بەیروت‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-07 10:12      84 جار بینراوە


نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو