فەیسەڵ عەلی

تەحەداکانی بەردەم ئابووریی هەرێمی کوردستان

  2020-07-05 15:21      55 جار بینراوە        کۆمێنت

بۆئەوەی ئابووریی هەرێمی کوردستان بتوانێ لەگەڵ پێداویستییەکانی هەزارەی سێیەم خۆی بگونجێنێت و بەسەر کێشەکانیدا زاڵ بێت، پیویستە کۆمەڵێک مەرج جێبەجێ بکات، کە لێرەدا هەندێکیان دەخەینەڕوو:
یەک: هەمەڕەنگکردنی ئابووری: ئابووریی هەرێمی کوردستان ئابوورییەکی رەیعییەو لەسەر بنەمای ستراتیجیەتی رۆچوونی سامانی سروشتی لەسەر حسابی ستراتیجییەتەکانی تر دامەزراوە، واتە ئابووریی هەرێمی کوردستان بووەتە بارمتەی ئەو نرخەی لەبازاڕی نێودەوڵەتییدا تۆمار دەکرێت، سەرچاوەی سەرەکی داهاتی ئابووریی هەرێمی کوردستان (١٧%) بودجەی گشتیی عیراقە، کە ئەویش (٩٥%) لەفرۆشتنی نەوتەوە پەیدادەبێت.
لەم روانگەیەوە، پێویستە هەرێمی کوردستان ستراتیج و سیاسەتی تر بدۆزێتەوە، وەک ستراتیجیەتی گەشتوگوزارو پیشەسازی و کشتوکاڵ و گرنگی زیاتر بەپرۆژە بچووک و مامناوەندییەکان بدات، سەرلەنوێ کەرتی بەڵێندەرایەتی رێکبخاتەوە، چونکە ئایندەی ئابووریی هەرێمی کوردستان پەیوەستە بەتوانای ئەم ئابوورییە لەدروستکردنی بژاردەی شوێنگرەوەی نەوت.
دوو: حەوکەمەی ئیدارە (پەیرەوکردنی ئیدارەی دروست)، ئابووریی هەرێمی کوردستان میکانیزمەکانی گەندەڵێ تێیدا پەرەیسەندووەو تاڕادەیەکی باش چەسپیون، کاریگەری دیاری لەسەر بزاوتی چالاکی ئابووریی هەیە، توانستی سیاسی و ئابووریی دامەزراوەکانی دەوڵەتی سنووردارکردووە، لێوەی تۆڕی بازاڕی هاوشێوەی (سوق الموازی) دروستکردووەو ئەو سامانەی لەکەناڵەکانی ئەو بازاڕەدا دەسوڕێتەوە بەشێوەیەکی بەرجاو گەشەی کردووە.
سێ: پیشەسازیی مەعریفە: توێژینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە ئەو کۆمەڵگەیانەی پێشدەکەون بایەخێکی زۆر بە بەرهەمهێنانی مەعریفەو توێژینەوەی زانستی دەدەن، مەعریفە هەموو کایەکانی چالاکی ئابووری داگیرکردووەو بووتە یەک لەبنەچە سەرەکییەکانی هەر گەشەکردنێکی ئابووری و کۆمەڵایەتی، بەجۆرێک کە جیهانی لەگەڕان پێکدادان لەسەر دۆزینەوەی دەرامەتی سروشتی دەگمەن بۆ ململانێ و کێبڕکێ لەسەر بەدەستهێنانی زۆرترین سەرچاوەی مەعریفە، ئێستاش میزەیەکی نوێی کێبڕكی لەنێوان دەوڵەتاندا دروستبووە ئەویش پێی دەگوترێ کێبڕكێی مەعریفی.
تا ئێستا هیچ تێکەڵاوییەک لەنێوان ئابووریی هەرێمی کوردستان و توێژینەوەی زانستی دروست نەبووە. توێژینەوەی زانستی تارادەیەکی زۆر لەناو دامەزراوەکانی حکومەتدا بزرەو ئەو بڕە کەمەشی هەیە، بایەخی ئەوتۆی نییەو نەبۆتە جێ بایەخی خودی دامەزراوە حکومییەکان. لەکاتێکدا ئەگەر تەماشانی نەخشەی دامەزراوەی توێژینەوەی زانستی لەناو وەزارەتەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستاندا بکەین، زانکۆکانی لێ دەربکەین، لەیەک ناوەند تێپەڕناکات.
لەسەر ئاستی هەندەکیش (دامەزراوە) زۆربەی دامەزراوە نوێیەکان بەئاقاری وەزیفەی زپر بایەخدار هەنگاویان ناوە، وەک وەزیفەی (توێژینەوە، گەشەپێدان)، ئەم جۆرە وەزیفە نوێیانە بایەخی زۆریان پێدراوە لەڕووی گرنگی و تەمویلکردنەوە، بەتایبەتی بۆ ئەو دامەزراوانەی ستراتیجیەتی پەرەپێدانی بەرهەمەکانیان هەڵبژاردوە، ئەو دامەزراوانە بچووک، مامناوەند یان گەورە بن، بەتایبەتیش دامەزراوە پیشەسازییە پێشکەوتووەکان. ئەم ستراتیجییەتە لای دامەزراوەکانی هەرێمی کوردستان بەتەواوەتی بوونی نییە، کە هەموو وەزیفەکانیان لەوەزیفە کلاسیکییەکاندا کورت کراونەتەوە.
چوار: پیشەسازیی دیجیتاڵی (تەکنەلۆجیای پەرەسەندوو): دیارترین نیشانەکانی هەزارەی سێیەم، گواستنەوەی هێزە لەقۆناغی پیشەسازییەوە بۆ قۆناغی مەعلوماتی، دەرئەنجامی ئەو پەرەسەندنە گەورەیەی ئامرازەکانی پەیوەندییکردن و زانیاری، کە ئەمەش بەڕۆڵی خۆی (کەمکردنەوەی تێچوونی بەرهەمهێنان و بەدیهێنانی فرەیی لەبەرهەم و جەودەی بەرهەمی) لێکەوتەوە، لەمەشەوە، میزەی کێبڕکێ کە پشت بەزۆری بەرهەمهێنان و بڵابوونەوەی خێرا لەبازاڕەکان بۆ ئەوەی پشت بەخێرایی و مرونەت دەبەستێت گۆڕا، واتە ئابووریی بەهێز ئەو ئابوورییەیە کە خاوەنی ئەو دامەزراوانەیە کە توانایەکی زۆر بەرزیان هەیە لەدابینکردنی خواست لەکاتی پێویست و بەو شێوەیەی داوای لێدەکرێت.
ئەوەی تەکنەلۆجیای زانیاری بەئابووریی نێودەوڵەتیی ئەمڕۆی کردووە، بەشێکی زۆری پێدراوەکانی گۆڕیوە، ئەوەی ئەمڕۆ حوکمی زانیاری دەکات کاتە (خێرایی)، چۆن بەزوترین کات دەگاتە بازاڕەکان و بەوشێوازەی ئەو بازاڕەش دەیخوازێت.
ئەلف: زانیاری: لەگوشە نیگای ئەوەی جیهانی کار (سستمی ئابووری) فەراهەمبونی زانیاری لەکاتی گونجاو دەخوازێت، بەجۆرێک کە نە لەسەر ئاستی هەمووەکی کە بڕیارە ستراتیجییەکانی دەوڵەت دەگرێتەوەو نە لەسەر ئاستی هەندەکی کە بژاردە ستراتیجییەکانی دامەزراوەکان دەگرێتەوە، بەبێ بوونی فەراهەمبوونی زانیاری دروست لەکاتی پیویستدا هیچ بڕیارێکی دروست بدرێت.، لەبەر ئەوە ئەو زانیارییە تێچوونەکەی زۆر زیادیکردووە بەو ئیعتبارەی کە بووەتە سەرچاوەیەکی سەرەکی ئیدارەی دروست (الرشیدە).
ئەوەی لێرەدا لەئابووریی هەرێمی کوردستان دەخوازرێت، رەخساندنی ژینگەیەکی دروستی کارە، فەراهەمکردنی زانیاری، دروستی زانیاری، توانای پاراستنی ئەو زانیارییەی هەبێت، قاعدەیەکی داتاو زانیاری بڕەخسێنن، ببێتە ئامرازو ئامرازێکی دسپلین و هەڵسەنگاندی ئابووری. لێوەی رەسمی سیاسەت و ستراتیجیی ئابووریو کۆمەڵایەتی بکرێت.
بێ: کات: جیهانی بزنس و دارایی و بزنس خێرایی دەخوازێت، لەسەر ئەو بنەمایە. کات وەک گۆڕاوێکی سەرەکی لەئەدائی ئابووریدا دەرکەوت، ئەگەر هەزارەی دووەم و پێش ئەویش، تەحەکوم کردن بە تێچوون گرنگترین دیاریکەری دەستکەوتی ئابووری و زیادکردنی قازانج بووبێت، لەهەزارەی سێیەم دیاریکەری ئەداو سەرکەوتنی ئابووری بووەتە ئاستی تەحەکوم کردن بە کات، واتە بەئاستی خێرایی لەئەدای ئابووری. چونکە جیهانی دارایی و بزنس بێ هەستەو چاوەڕێ ناکات، وێڕای ئەوە، چەمکەکانی ئەم زەمەنە بەخێرایی دروست دەبن، بیرۆکەیەکی دروستی ئەمڕۆ رەنگە بۆ سبەی بەهای نەمێنێت، لەبەر ئەوەی چەندین چمک کە دوێنێ لە جێگیرەکان بوون، وەک گۆڕاوی دەوڵەتی نەتەوەیی لەبەرژەوەندیی دەوڵەتی جیهانی گۆڕا، دابەشبوون و دابڕان لەبەرژەوەندیی تەواوکاری، دابڕانی نێوان دامەزراوەو کۆمپانیاکان لەبەرژەوەندیی سەردەمی تۆڕو پێکەوەبوون و تێکەڵاو بوون، ئابوورییەکانی ئاشتی لەبەرژەوەندیی ئابووریی مەعریفە، دامەزراوە نیشتمانییەکان لەبەرژەوەندیی دامەزراوەی بەجیهانیبوون .. هتد.
پێنج: سازبوونی دامەزراوە ئابوورییەکان بەپێی موقارەباتی نێودەوڵەتی: دامەزراوەی ئابووریی هەرێمی کوردستان پێش ناکەوێت، ئەگەر هاتوو دەرک بە مەدلولی ئەو گۆڕانکاریە قوڵانە نەکات کەجیهان بەخۆیەوە دەیبینێت و نەتوانێ بەسەر ئەو پێدراوە نوێیانەی لەم دواییەدا دەرکەوتوون زاڵ نەبێت، ئەوانەی ئەو دامەزراوانە بەڕێوەدەبن، مانای ئیدارەو جیهانی گۆڕاو تێنەگەن، بەمانای تێگەیشتن لەئیدارەی گۆڕان و زانینی چۆنیەتی چاودێریکردنی روداوەکان، پاشان چۆن روداوەکان و مەسارە نوێیەکان دادەڕێژیتەوە، کاتێک ئەو چەکی شوێنەی دامەزراوەکان لەسەری راهاتوون لەبەرژەوەندیی کەشیکی تر گەرم لەسەر بازاڕەکان کێبڕکێ دەکەن بگۆڕێت، لەبەرئەوەی دەخوازێت ئەم هەنگاوانە بنێن:
ئەلف: حەتمیەتی بەدەستهێنانی توانای مامەڵەکردن لەگەڵ بازاڕی کراوەدا، کەهەمو پارێزگاری و پشتیوانییەکی لەدەستداوە کەپێشتر هەیانبووە.
بێ: زەرورەتی رزگاربوونی لەشێوازە کلاسیکییەکانی ئیدارە، چیتر ئەو ئیدارەیە لەگەڵ بزاوتی بازاڕو گوشارەکانی کێبڕکێدا ناگونجێت، بۆ شێوازی ئیدارەی کارو پێشبنیکار، کە گۆڕانکارییەکانی بازاڕ ئیستیعاب بکات و کێبڕکێی بەرهەمهێنەرەکان بکات.
جیم: بایەخدان بە وەزیفەی توێژینەوەو گەشەپێدان و پەرەپێدان و وەبەرهێنان لەتوێژینەوەو دانایی و داهێنان بەئامانجی گرتنەدەستی میزەکانی نوێی کێبڕکێ کە لەسەر مەعریفە بونیاتنرابێت، پاشا سازدانی توانا فکری و داهێنەرەکان هاوکات لەگەڵیشیدا پەیوەندیی نێوان دامەزراوەکان و تۆڕەکانی توێژینەوە پەرەپێبدات.
دال: پەیڕەوکردن و پەرەپێدانی هاوپەیمانێتی ستراتیجی وەک بژاردەو شوێنگرەوە لەپێناو گەشەو مانەوەو فراوانبوون، هەروەها قۆستنەوەی دەرفەتە نوێیەکانی بازاڕ، وێڕای هێنانەدی تەواوکاریی تەکنەلۆجیا.
ها: تەحەکومکردن بەچەمکی ئیدارەی جەودەی گشتگیر، لەگۆشە نیگای ئەوەی سەرکەوتنی هەر بەرهەمێک دەرئەنجامی لۆجیکی باشترکردنی جەودەیە بەهەموو قۆناغەکانیانەوە، وەک جەودەی تەکنەلۆجیای بەکارهێنراو لەپرۆسەی بەرهەمهێناندا، جەودەی گوێگرتن لە بەکاربەران، جەودەی پەیوەندیی کردن، جەودەی بەڕێوەچوون، جەودەی پشکنین و چاودێریکردن.
واو: زەرورەتی تەحەکومکردن بە شێوازەکانی بازاڕکاری لەڕێی بژاردەکردنی کەناڵە گونجاوەکانی دابەشکردن، هەروەها وەڵامدانەوەی وردی داخوازییەکانی بەکاربەران.
نون: ئیدارەدانی دروستی زانیاری، چونکە ئیدارەدانی دروستی زانیارییەکان دەروازەیەکی ئیدارەی دروستە، تواناکانی دامەزراوە لەخزمەتکردنی بەکاربەرانیدا بەشێوەیەکی باش و خێرا بەهێزتر دەکات، بەدوایشیدا پێگەی لەبازاڕو کێبڕکێدا بەهێز دەکات.
یا: حەتمیەتی پراکتیزەکردنی پرنسیپی حەوکەمەی کۆمپانیاکان، ئەویش لەڕێی جیاکردنەوەی موڵکایەتی و بەڕێوەچوونی کۆمپانیاکان، ئیفساح و شەفافیەت لەبڵاوکردنەوەی داتاو زانیارییەکان و بەشداریپێکردنی بەشدارە بچوکەکان لەدروستکردنی بڕیارو باش دابەشکردنی ئەرک و دەسەڵاتەکان.

 

وتاری زیاتر


دیوەکەی تری مرۆڤ‬ فەیسەڵ عەلی
2020-07-13 14:50      38 جار بینراوە


چاڵی هێلانەی هەڵۆ‬ فەیسەڵ عەلی
2020-06-23 00:27      71 جار بینراوە

رۆیشتن بەپێ چارەسەرە‬ فەیسەڵ عەلی
2020-06-15 19:53      67 جار بینراوە

کەرەنتینە‬ فەیسەڵ عەلی
2020-06-08 15:33      84 جار بینراوە

تاعون رووی ئەرزی گۆڕی‬ فەیسەڵ عەلی
2020-05-17 00:19      101 جار بینراوە

ناسەنتراڵی و حوكمڕانیی چاك‬ فەیسەڵ عەلی
2020-05-09 20:58      95 جار بینراوە



نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو