مه‌ریوان عه‌لی محه‌مه‌د

سەدساڵەی سیڤەر

  2020-08-08 15:28      77 جار بینراوە        کۆمێنت

رۆژی 10ی ئەم مانگە سەد ساڵ بەسەر پەیماننامەی سیڤەردا  تێئەپەرێت و تا ئێستاش ئازارو دەرهاویشە سلبییەكانی بەسەر كورد وەكو نەتەوە دیارەو بۆ داهاتویەكی دووریش هەر دەمێنێ، هەر بۆ وەبیرهێنانەوە لەو پەیماننامەیەدا كە لەنێوان وڵاتانی هاوپەیمانی جەنگی جیهانی یەكەم وەكو فەرەنسا و بەریتانیا لەلایەك ودەوڵەتی عوسمانیی دۆراو لەجەنگدا، پەیماننامەی سیڤەریان لەڕۆژی 10 ی ئابی ساڵی 1920 ئیمزا كرد و تیایدا لە چەند بەندێكی پەیماننامەكەدا بەتایبەتی بەندەكانی 62 و 63 بەراشكاویی دان بە سەربەخۆیی كورددا دەنێت، هەر لەپەیماننامەكەدا هاتووە رێكخراوی عوسبەتولئومەم بە ووردی چاودێریی ناوچە كورد نشینەكان دەكات و لەدوای تێپەربوونی ساڵێكیش بەسەر ئیمزاكردنی پەیماننامەكە نەتەوەی كورد ئەتوانێت بەفەرمی داوای سەربەخۆیی بكات و, ئەوسا عوسبەتوولئومەم جگە لەوەی دان بە سەرخۆییەكەدا دەنێـت لەهەمان كاتیشدا توركیا ناچاردەكات بە سەربەخۆییەكە رازی بێ، بەڵام پەیماننامەكە وەكو خۆی جێبەجێنەكرا، لەلایەك لەبەرلاوازبوونی دەسەڵاتی عوسمانییەكان لەناوخۆدا لەلایەكی دیكە لەبەر بەهێزبوونی تەوژمی نەتەوەپەرستیی بەسەرۆكایەتی كەمال ئەتاتۆرك، وڵاتانی هاوپەیمانان لەدوای شەڕێكی سەخت و دژوار ملیان بۆ ئەتاتورك داو ناچاربوون پەیماننامەیەكی دیكە لەشاری لۆزان لە سویسرا لە رۆژی 24 تەمووزی 1923 لە نێوان توركیا و فەرەنسا و بەریتانیا ئیمزا بكەن و لە دوورو نزیك بە ووشەیەكیش باسی كوردی تیادا نەكرا،لەدوای ئەو بەروارەش بەساڵێك خۆری خەلافەتیی دەوڵەتی عوسمانی لەتوركیا ئاوادەكەن و كۆماری توركیا دادەمەزرێنن.
لەماوەی ئەو سەد ساڵەدا هیچ حكومەت و لایەنێكی عەلمانیی، یاخود ئیسلامیی لەتوركیا بەخراپی باسی پەیماننامەكەی لۆزانیان نەكردووە جگە لەم حكومەت و دەسەڵاتەی رەجەب تەیب ئەردۆگان نەبێ، ئەگەر پەیماننامەكە لانی كەمی تموح و بەرژەوەندییەكانی دەوڵەتی كۆماریی توركیای فەرامۆش بكردایە ئەوا خۆ دەكرا لەو سەد ساڵەدا رەخنەی لێبگیرایە ، پرسیارەجەوهەرییەكە لێرەدا دروست دەبێت، ئایا بۆ ئەردۆگان نزیكەی ماوەی دوو ساڵە لە بۆنەو دیداری جیاجیادا رەخنەو گلەیی زۆر لە پەیماننامەكە دەگرێ؟ جارێك بەبرینی قوڵ بۆ توركیا وەسفی دەكات و, جارێكی دیكە دەڵێ پەیماننامەكە بۆ توركیا وەك بژاردەیەك وایە لەنێوان مردن و كەمئەندامبوون، گوایە ئەوەی كراوە لە پەیماننامەكەدا كەمئەندامكردنی جەستەی توركیایە, لەمەدا ئەردۆگان مەبەستی دەستبەرداربوونی توركیایە لەو وڵاتانەی كە  لەسەردەمی عوسمانیدا لەژێر هەژموون و دەسەڵاتی توركیابوون كە بەهۆی ئیمزاكردنی پەیماننامەكەوە لەدەستچوون و توركیای پێكەمئەندامكرا، ئەردۆگان لەمكاتانەدا كە حكومەتەكەی دوچاری قەیرانێكی دارایی و ئابووریی روخێنەر بۆتەوە جاروبار پرسی پەیماننامەكە دەوروژێنێت و، تیایدا ئاماژە بۆدەستوەردان و دەستبردن بۆئەو وڵاتانە دەدا كە خاوەنی نەوتن و لەهەمانكاتیشدا كێشەی ناوخۆیان هەیە و لاوازن، وەكو عیراق و سوریا و لیبیا ,چونكە ئەگەر مەسەلەكە زیندوكردنەوەی ئەمجادەكان و نەخشەی عوسمانییەكان بێ، خۆ لەو سەردەمەدا چەندین وڵاتی ئاسیا و ئەوروپا وباكوری ئەفریقا لە نەخشەی بەرلە جەنگی جیهانیی یەكەمدا  لەژێر دەسەڵات و قەڵەمرەویی عوسمانییەكاندا بوون ,بۆ ئەرۆدگان باسی ئەو وڵاتانەش ناكات؟ بەڵكو ئەردۆگان بەهۆی ئەو قەیرانە داراییەی كە ماوەی چەندین ساڵە بەرۆكی حكومەتەكەی گرتۆتەوە  مەبەستێتی  لە ژێر پەردەی نەخشەی  دەوڵەتی عوسمانیدا  نەوت و سامانی سەروەتی ئەو وڵاتانە بۆ خۆی ببا كە پێشتر دەوڵەتی عوسمانیی بەڕێوەی دەبردن و لە ئێستادا لاوازن و توانای بەرگریی لەخۆكردنیان نییە، ئەو وڵاتانەش كە ئێستا توركیا و ئەردۆگان كاری بۆ دەكەن كە هیچ نەبێ بەشێك لەداهات و ئابورییەكەیان بۆخۆی بەرێ  بریتین لە عیراق و سوریا و لیبیا، پێشتر زاری لەو شێوەیەی بۆ قوبرس و یۆنان هەڵداو سەركەوتوو نەبوو، ئەوەی لە ئێستادا بۆ ئەردۆگان ماوەتە و هیوایەكی بۆی هەبێ تەنیا و تەنیا لیبیایە چونكە ماوەیەك لەمەوبەر نەوتی سوریا كە بەشی زۆریان لەنێو سنور و خاكی كوردستانی رۆژئاوایە، ئەمریكا لەگەڵ هێزەكوردییەكان رێكەوت و وەبەرهیًنان لەو نەوتانەدا دەكات و توركیای بێهیواكرد، سەبارەت بەعیراقیش، توركیا مرخی لەنەوتی هەرێمی كوردستان خۆشكردووە بەلام نەوتی ئەم سنورەش لە ئاستێكدا نەماوە كە برسێتیی توركیای پێتێربكرێ، ئەوەشی ماوەتەوە نەوتی لیبیایە، بۆ بەدبەختی ئەردۆگانیش لە سەدا حەفتای نەوتی لیبیا لەو خاك و سنورەدایە كە لەژێر كۆنترۆلًی جەنەراڵ خەلیفە حەفتەر نەیاری حكومەتی لیبیایە، بۆیە دواجار بەشەڕ بێ یان بەئاشتیی ئەردۆگان ناچار دەكرێ پێ لەبەڕەكەی خۆی درێژتر نەكات.

 

وتاری زیاتر












نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو