ئەكرەم میهرداد

بێزاریی لەسیاسەت و بیروباوەڕدا

  2020-09-14 14:54      40 جار بینراوە        کۆمێنت

ئەگەر لەڕوانگەی شانازی و گەردن بەرزیی (مرۆڤی باڵا) ی فریدریك نیچەوە تەماشای سیاسەت و بیروباوەڕەكان بكەین، بێگومان (بێزاری) دەبێتە زەمینە و مایەی جەرگ سوتانی (ئەخلاقی كۆیلانەی- هەروەكو نیچە ئەڵێ- بۆ بێورەیی و لاوازیی كەم مایەی ئەو كەسانەی كە ئازاردان و سوكایەتیكردنیان بەخەڵكی تر لە بەدەستهێنانی عەرشی دەسەڵات بۆ خۆیان لەلا بەچێژترە.) لای ئەم جۆرە كەسانە كە لە سیاسەت و بیروباوەڕدا كارئەكەن بێزاری خۆیان بەرامبەر كەسەكان، لایەنەكان و دیاردەكان كردۆتە پڕەنسیپی هەموو بیروكاریان. ئەم كەسانە هێندەی هەڵوەدای دۆزینەوەی دوژمن و دوژمنسازین، هەرگیز بەو ئەندازەیە بەشوێن دۆستایەتی و هاوكاریدا نین و لەنێوان هەموو بیروباوەڕەكانیشدا هەر ئەمانن كە كێشە و ئاستەنگ و دوژمنایەتیان ناوەتەوە، بۆ ئەوەی هەست و باوەڕی بێزاری خۆیان تێر بكەن!

بەڵام ئەو روانگەیە نەك تەنیا هەڵەیە، بەڵكو تاوانیشە. بێزاری هەستێكی خۆش نییە، نە بۆ بكەر و نە بۆ بەركار. لەلای هەندێك كەسوكاریان بۆتە ئەوەی كە بێزاری و دژایەتی بكەنە بناغەی بیرو سیاسەت، لەلای هەندێكی دیكەش وایان كردووە خۆیان و كۆمەڵ بۆ ئاڕاستەیەك بەرن كە ژیانی كۆمەڵایەتی بەشێوەیەك سامان بددەن كە بێزاری روونەدات: ژیان بە هاوكاری و هاوسۆزی رێكبخەن، نەك بەو شێوەیەی كە هەموو كەس لەیەك بچن، بەڵكو بەو شێوەیەی كە هاوكاری یەكتر بكەین، تەنانەت ئەگەر دەسكەوتێكی بچووك و لاوازیشمان دەست بكەوێ.

هۆکاری سەرکەوتنی شارستانی رۆژئاوایی
رازی سەركەوتن و پێشكەوتنی شارستانی رۆژئاوا دروست لەم روانگەیەدایە كە نابێزاران، یان هاوكاران لە هەموو بەرەو بیروباوەڕەكاندا توانیان بەگیانی هاوكاری و پێكەوەیی ئەو دیموكراسیە درێژخایەن و شارستانی و ئازادییە بەرپا بكەن و بیپارێزن. نهێنی دواكەوتوویی و سەركەوت و چەوسانەوەی باقی وڵاتانی دنیاش لەوەدایە كە بێزاری و دوژمنایەتی كراوەتە بەردی بناغەی هەموو دین و كار و بیركردنەوەو تەنانەت هەندێك لە بەناو رووناكبیرانیش هەر بەو ئاڕاستەیە كاریان كردووە.

شارستانی خۆرئاوا لەڕێگای هاوكاری و دۆستایەتی، توانییان ئەو زەمینە و هۆكارانە دروست بكەن كە بێزاری كەم و كاڵ بكەنەوە و لە جیاتی ئەوانە: دۆستایەتی بەخشین، ستایشی هاوبەش، هاوكاری، لێبوردن و ماف و ئازادی بكەنە فەرهەنگ و بیركردنەوەی گشتی. بەڵام كاتێك كە تۆتالیتارە بێزارەكانی وەكو هیتلەر و مۆسولینی و ستالین و ئێستا لیبرالیزمی نوێ دێنە سەركار، هەموو ئەم دەسكەوت و زەمینە گشتی و هاوبەش و خێرخوازانە لەناو دەبەن.

بێزاری وەکو نەخۆشی
بێزاری لەناو سیاسەت و بیركردنەوەدا وەكو نەخۆشی وایە بۆ جەستە‌و بەدەنی مرۆڤ: چونكە بێزاری هەستێكی ناخۆشە تەنانەت بۆ خاوەنەكەشی و بۆ ئەوانەش كە دەكەونە ژێر زەبری خاوەنی ئەم بێزارییە. تەنیا چارەسەری ئەمەش ئەوەیە كە لەو شتانە بێزار نەبین كە مایەی بێزارین، بەڵكو دەبێت پەسەندیان بكەین وەكو بەشێك لە هەلومەرجی مرۆڤایەتی، ئەو شتەی كە هاوڕێی هەمووانە و لەناو هەموو چێژو خۆشی و نەهامەتیەكاندا دەبێت بیناسین و موداراتی بكەین.

تەنیا بەم شێوەیە دەتوانرێ بێزاری لە هەستێكی دەسەڵاتدار وهێرشبەرەوە، بكرێتە یەكێك لە داواكارییە كۆمەڵایەتیەكان و لەڕێگای هێنانەدی داواكارییەكانیشەوە لاواز بكرێت و بخرێتە ژێر كۆنتڕۆڵەوە. دیسان رازی ئاشتی و ئارامی شارستانی خۆرئاوا هەر لەمەدایە كە توانیویانە بێزاری و ناڕەزایەكانی خەڵك وەڵام بددەنەوە و پەسەندی بكەن و نیاز و پێداویستیەكانیان بهێننەدی. بەڵام لە وڵاتی ستەمكارو دواكەوتوو نەك نیاز و پێویستیەكانی ئەو بێزاریە نەهاتۆتە دی، بەڵكو زیاترو گەورەتر كراون سەرئەنجام نەك تەنیا بوونەتە بەشێك لە بیركردنەوە و سیاسەتی زۆرێك لەوانەی لەم دوو مەیدانەدا كاردەكەن، بەڵكو كراوەتە بەشێك لە فەرهەنگ و بیركردنەوە و كەسایەتی گشتی.

گەیشتنی بێزارەكان بە دەسەڵات
هەلومەرجی نالەباری بە دەسەڵات گەیشتنی بێزارەكان، یان ناوداربوونی بێزارییەكانی ناو هونەر و ئەدەب و فكر،كە لە ناو زۆربەی بیروباوەڕەكاندا هەبووە و هەیە، ئەو هەلومەرجەیە كە هیچ دەسەڵاتێكی یاسایی و دەستووری بۆ ماف و ئازادی و ئاشتی و هاوكاری نیە و سیاسەت و بیركردنەوە كراونەتە گرەوی بە دەسەڵات گەیشتن و هەلپەرستی یان فڕاندن و تاڵانكردنی سیاسەت و بیركردنەوە، كە بێگومان ئەم هەڵپەرستی تاڵانكردنە بە داگیركردنی ئابووری و بازاڕ و سامان دەستپێدەكەن.

لەهەر شوێنێكی دنیا ئەم بێزارە تاڵانكەرانە بە دەسەڵات و ناوداری گەیشتبن، یەكسەر بێزار و تاڵانكەرە بچووكترەكان لە دەوریان كۆبونەتەوە، گوایە ئەوان جاران ناڕازیی و ئۆپۆزسیۆن بوون. بەڵام هەركاتێك بە مەرام و ئامانجەكانیان گەیشتبن لە پلە و پایە و پۆست و پارە، ئیتر ئەو بێزارییەی جارانیان نامێنێ بەرامبەر بە ژیان و ئاڕاستەی بێزارییەكەیان دەكەنە رووی نەیارانیان و هەموو سیاسەتەكانیان چ لە دەسەڵات بن یان ئۆپۆزسیۆن بن ناوەڕۆكەكەی هەر بێزارییە. لەگەڵ هەموو ئەوانەشدا بەڵام بێزاری هەندێك جار دەبێتە هەستێكی گشتی و زاڵ لە ناو خەڵك و جەماوەردا بەڵام سیاسەت و حزبەكان، چ لە دەسەڵات بن یان لە ئۆپۆزسیۆن . یان بێزاری نەیاری باڵێك لە ناو حزبێكدا بەرامبەر باڵێكی دیكە یان باڵەكانی دیكە.

بێزاری لە کوردستان
ئەم دیمەنە بەتەواوی لەگەڵ ئێستای كوردستان دەگونجێ و زۆرینەی خەڵك بێزارن لە كار و كردەوەكانی حكومەت و حزبەكانی پێكهێنەری ئەو حكومەتە و بەو ئەندازەیەش بێزارن لە حزبەكانی بە ناو ئۆپۆزسیۆن و حزبەكانی ناو حكومەتیش هەموویان بێزارن لە یەك. ئەم هەلومەرجە بێزار و بێباوەڕە جگە لە ئایندەی نادیار و ئەگەری سەرهەڵدانی ئاشووب و هەڵگەڕانەوە هیچی تری لێ سەوز نابێ، چونكە حكومەت و سیاسەت وحزبەكان هیچ كارێكیان نەكردووە بە ئاڕاستەی چارەسەر یان نەهێشتنی بێزاری، كە بێگومان سەرچاوەكەی بێزاری خەڵكە بەرامبەر بەو ژیان و گوزارانە خراپەی كە بۆ پێنج ساڵ و زیاتر دەبێ لە كوردستان حاكمە.
هەرچەندە بێزاری خەڵك بەرامبەر بە هەلومەرجی ئابووری و سیاسی و حكومەتداری فراوان بێت، بەڵام لەگەڵ یەكەم چارەسەردا خەڵك ئاسایی ئەبنەوە و هیچ رق و كاردانەوەیەكیان نامێنێ، بەڵام كە بێزاری هەندێك سیاسەتمەدار و دەوڵەمەند و هەڵپەرست بەڵام بە حكومەت دەكرێتە سیاسەت و حزب، ئیدی سیاسەتی رق و تۆڵەكردنەوە و دوژمنسازی دەبێتە یان دەكرێتە تەوەری سەرەكی بیركردنەوەیان و هەمیشە بۆ سەدان ئاشووب و هەڵگەڕانەوە و دروستكردنی ئاپۆرەی بێسەروبەر و بێ ئامانج.

تەنیا ئامانجی ئەوان كاتێك كە لە دەسەڵاتدا نین، تێكدانی هەلومەرج و رەوشی كارەكانی حزبی بەرامبەر یان حكومەتە. لە هەرێمی كوردستان و لەدوای ساڵی 1991 هەر حزب و لایەنێك دروست بووبێ، گومانی تێدانیە لەم سیاسیە دەوڵەمەند و هەڵپەرست و هەژموونخوازانە دروست بووە و سیاسەتیشیان هەمیشە بە ئاڕاستەی بێزاری و ئاشووب و نائارامی بووە و تەنانەت كە لە حكومەتیشدا بەشداربوون هەر بەو شێوەیە كاریان كردووە.

فاشیزم و بێزاری
لەسەر ئاستی جیهانی سەرهەڵدانی فاشیزم و نازیزم و ستالینیزم و لیبرالیزمی نوێش هەر لە سەرچاوەی بێزاری و نەیاری بەرامبەر بە سیاسەت و حكومەتی بەرامبەر سەریهەڵداوە و جارێك بەناوی چەپ و جارێكی دیكە بەناوی راست و راسیزم و جارێكی دیكە بەناوی ناسیۆنالیزم و دینەوە، ئەم سیاسەتە بێزارانە بەردەوام لە هەوڵی قوڵكردنەوەی دوژمنسازی و جەنگ و ئاشووبدا بوون و جیهانیشیان چەند جارێك خستۆتە سەر لێواری لەناوچوون، چونكە بیركردنەوە و سیاسەت و ئامانجی ئەوان بۆ پڕكردنەوەی هەستی بێزاریان لەناوبردنی ئەوانە بووە كە لە خۆیان نەچوون، جیاوازبوون یان نەیاریان بوون و تەنانەت هێندەی بەو هۆكارانەوە خەڵكیان لەناوبردووە، بەو ئەندازەیە خزمەتی خەڵكیان نەكردووە و كاتێك كە حزب و پێكهاتەی تایبەتی خۆشیان دروست كردووە هەر بەو جۆرە بێزاریە كەوتونەتە گیانی یەك و حزبی وا هەیە بوونەتە چوار و پێنج و شەش و زیاتر لە بەشێك و دابەشبوون، هەرچەندە بەناوی جیاوازی بیروباوەڕەوە بووە، بەڵام راستیەكەی ئەوەیە ئەو نەخۆشیە دەروونیەیان هەبووە، كە لە هەموو كەس و هەموو شتێك بێزارن. تەنانەت هەندێك بەناوی بیرمەندیشەوە تەواوی نووسین و بەرهەمەكانیان زادەی ئەو بێزاریە بەردەوام و ناوەكیەیە كە ئەو كەسانە بەشی هەرە زۆری ژیانیان تیایدا ژیاون.

لەلای ئەم كەس و حزب و سیاسەتانە چیدیكە بێزاری بەشێك نییە لە نەیاری بەرامبەر هەلومەرجی دەسەڵاتدار، یان بەرامبەر بێمافی و نائازادی و نادادی، بەڵكو بێزاری ئەوان هەلومەجێكی نەخۆشی دەروونی (سایكۆپاسە) و هەوڵی تۆڵە و رق و سەپاندنی هەژموونی خۆیانە بەرامبەر ئەوانەی كە لە خۆیان جیاوازن، یان ئەوان بە نەیار و دوژمن دەیانناسێنن. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا زەمینەی گەشەسەندن و سواربوونی شەپۆلی ناڕەزایی خەڵك لەبەرامبەر بێمافی و نائازادی و نادادی ئەبێتە باشترین زەمینە و هۆكار بۆ ئەوەی كە ئەم هەلپەرستە بێزارانە بگەنە مەرامی خۆیان و تۆماری مێژووی سیاسەتی جیهانی و ناوچەییش پڕە لەم سەرچڵی و ئاشووب و وێرانكارییەی ئەو بێزارانە.

رێگا چارەسەر
بۆیە باشترین رێگری و چارەسەر بۆ ئەوەی ئەم بێزارە هەلپەرست و هەژموونكارانە بەدەسەڵات و ناوداری نەگەن، ئەوەیە كە حكومەتەكان پرسەكانی ماف و ئازادی و دادپەروەری لەقازانجی خەڵك جێبەجێ بكەن و لەجیاتی ئەو رق و بێزاریە تۆوی ئاشتی و هاوكاری لە ژیاندا بچێنن.

لە زۆربەی وڵاتانی جیهان دەسەڵاتی بێ سیستەمی كۆمەڵایەتی بۆ ماف و ئازادی و دادپەروەری مێژوییەكی دوور ودرێژیان هەیە لە چارەسەرنەكردنی ناڕەزایی و بێزاری خەڵك بەرامبەر بەو ژیانە ناخۆشەی كە خودی ئەو دەسەڵاتانە لێی بەرپرسیارن و میراتی مێژوویی وڵاتانیش پڕن لەم دەرد و ناخۆشیانە، كە ئەم هەلومەرجە گشتییە گونجاوترین زەمینەیە بۆ سەرهەڵدانی ئەو بێزارە هەڵپەرست و دوژمنسازانە.

تەنانەت لەشارستانی خۆرئاواشدا، كە هێشتا ماف و ئازادی و داد لەهەموو شوێنەكانی دیكەی جیهان زیارترە، سەرهەڵدانی بزاڤەكانی لیبرالیزمی نوێ و راسیسیزم و چەپی توندڕەو لەلایەن ئەو بێزارە هەڵپەرستانەوە دەبینرێ و گەشە و زۆربوونی ژمارەشیان بەرچاوە و هەندێك جار ئاستەنگ و قەیرانیش بۆ دەسەڵات و خەڵكیش دروست ئەكەن. تەنانەت گۆتەی شاعیر و بیرمەندی ناوداری ئەڵمانی لە ناسینی ئەم كەسانەدا دەڵێت: ((من ئەو رۆحەم كە هەمیشە لە نكۆڵی كردندام، ئەو نكۆڵیەی كە بە هیچ كەم نابێتەوە، و لەڕێگای كاری بێ بەرهەمەوە بەردەوامی ئەكەم)). راستیەكەی ئەوەیە كە بێزاری و نكۆڵی و كاری ئەم هەڵپەرستانە هەرگیز تەواو نابێ و لەهەموو هەلومەرجێكی ژیانیشیدا بوون و كاریگەرییان هەیە، بەڵام ئەگەر زەمینەی گشتی بێزاری و ناڕەزایی خەڵك نەبێ یان كەم بێ، بێگومان ئەمان ناتوانن لەسەر شەپۆلی ناڕەزایی خەڵك ببن بە قارەمان و ناودار و دەسەڵاتدار. بۆیە باشترین رێگا بۆ كەمكردنەوە یان نەهێشتنی كاریگەری ئەمان ئەوەیە كە سیستەمی ماف و ئازادی و دادپەروەری بۆ هەمووان جێبەجێ بكرێت و رێگا نەدرێت ئەوان لە ئاوی لێڵدا راو بكەن!

بێزاریی و ناڕەزایی خەڵکی
پرسێكی دیكەی بێزاری یان ئاستەنگی دیكەی بێزاری ئەوەیە، كاتێك بزوتنەوەیەك، حزبێك یان ئاپۆرایەك یان باڵێك لەناو خزبێكی دیاریكراودا دەبێتە نوێنەری بێزارەكان، مەرجی ئەندامێتی، یان چالاكوانی یان تەنانەت بەرپرسیارێتی لەم بزاڤە بێزارەدا نە خوێندەواری و نە شارەزایی و نە پسپۆری و تەنانەت نە دڵسۆزیشە بۆ ئەو كۆمەڵە. بەڵكو مەرجی سەرەكی دەبێتە ئەوەی كێ لە هەمووان بێزارترە و سەركردەی بێزارەكانە و بەتوندڕەوترین شێوە بێزاری خۆی دەرئەبڕێ و ئەمەش ئەوپەڕی زەمینەی توندڕەوی و ئاشووب و وێرانكارییە.

بەشێكی زۆری حزب و حكومەت و دامودەزگاكانی كوردستان و عیراق و دەوڵەتانی ناوچەكەش بەدەست ئەم بێزارانەوەیە هەركەس بگەڕێت بەدوای ئەو پرسیارەی كە بۆچی زۆرینەی كاربەدەستان و بەرپرسیاران لەكەسانی نەزان و ناشایستە پێكهاتوون، بەبڕوای من وەڵامەكە لەوەدایە كە مەرجی كاربەدەستی و بەرپرسیاری زانایی و دانایی و شارەزایی و تەنانەت دڵسۆزیش نییە، مەرجی بنەڕەتی ئەوەیە كە سیاسەتی بێزاری و نەیاری و دوژمنسازیدا تەنیا ئەوەیە كە چەند بێزاربن لەبەرامبەر ئەوانەی كە لە خۆیان ناچن، نەیارن، یان بەزۆر كراونەتە دوژمن!

وتاری زیاتر

زۆرداری و نەزانیی‬ ئەكرەم میهرداد
2020-07-11 17:07      89 جار بینراوە


نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو