د.سەردار عەزیز

کوردستان بەرەو باشوور؟!

  2020-11-23 19:15      54 جار بینراوە        کۆمێنت

ڕۆژانی ڕابوردوو لەڕێگای ئۆنلاینەوە کۆربەندی ئابووری کوردستان بەڕێوەچوو. جاران ئەم دیدارە ناوی کۆنفرانسی نەوت و غازی کوردستان بوو. گۆڕینی ناوی دیدارەکە هەڵگری بڕێکی زۆر لەئاماژەو ماناو وەرچەرخانە کە دەکرێت وەک میتۆدێک بۆ تێگەیشتنی کۆتایی قۆناغێک و دەسپێکی قۆناغێکی تر وەرچەرخان بەسوودبێت. 
ناو هەڵگری ماناو ئاماژەی گەورەیە. هەموو ناونانێک پرۆسەیەکی خیتابی و سیاسی و ئاماژەییە. گۆڕینی ناوی کۆنفرانسی نەوت و غازی کوردستان بۆ کۆڕبەندی ئابووری کوردستان ئاماژەیە بۆ کۆمەڵێک وەرچەرخان لەچەندین ئاستدا. 
یەکەم، لابردنی ناوی نەوت و غاز، ئاماژەیە بۆ هاتنی سەردەمی پاش-نەوت. پۆست-نەوت ئەگەر بکرێت وەهای ناوی بەرین وەرچەرخانێکی گەورەیە بۆ کوردستان. لەساڵانی رابوردوودا نەوت و غاز تەنها دوو بوار بوون کە کوردستان هەوڵی دەدا لەڕێگایەوە سەرنجی وەبەرهێنی بیانی ڕابکێشێت، بەتایبەتی لەبواری وەبەرهێنانی گەورەو درێژخایەندا. پرۆژەی نەوتی کوردستان هەتا ڕیفراندۆم پرۆژەیەکی ئاسایشی، دیپلۆماسی و سیاسی بوو لەوەی ئابووریی بێت. نوخبەی کوردی و زۆرێک لەخەڵكی کورد کۆمپانیای نەوتی وڵاتێک بەنوێنەری ئەو وڵاتە دادەنێن. بۆ نموونە ئەگەر وڵاتێک لەکوردستان کۆمپانیایەکی نەوتی هەبێت ئەوا مانای وەهایە کە ئەو وڵاتە بەشێکی لەکوردستانەو بەرژەوەندی لەوێیەو لەڕێگایەوە پەیوەندی و بەرژەوەندی هاوبەش و پرۆسەی پاراستن دێتە ئاراوە. 
ئەم مۆدێلە لەبیرکردنەوە زیاتر دەرئەنجامی دۆخی کەنداوی فارسی یان عەرەبییە. بەتایبەتی ئەگەر بێتوو پەیوەندی کەنداوو ئەمریکا لەپاش دۆکترنی کارتەرەوە لەبەرچاو بگرین.  بەکورتی دۆکترنی کارتەر دەڵێت: هەر هەوڵێک لەلایەن هێزێکی دەرەکییەوە بۆ کۆنتۆڵکردنی کەنداوی فارسی لەلایەن وڵاتە یەکگرتەوەکانی ئەمریکاوە وەها لەقەڵەم دەدرێت کە دەستدرێژییە بۆ سەر ئەمریکا، بۆیە هەر جۆرە هەوڵێکی لەو جۆرە ڕێگری لێدەکرێت بەهەر شێوازێک پێویست بکات لەنێویاندا هێزی سەربازی. بەڵام زۆر هۆکار وەهایانکرد کە سەردەمی دۆکترنی کارتەر بەسەرچوو. هەرێم دوای ریفراندۆم بۆی دەرکەوت کە بەهۆکاری زۆر ئەمریکا چیدی پەیوەست نییە بە دۆکترنی کارتەرەوە. بەم پێیە نەوت و غاز ناتوانرێت بکرێنە بنەمای ئاسایش و پاراستن . ئەمە یەکێکە لەهەرە راڕاییە گەورەکانی وڵاتانی کەنداو لەئێستاداو پاڵنەری سەرەکی نزیکبوونەوەیان بوو لە ئیسرائیل.
دووەم، بە ئابووری بوونی نەوت. ئەگەر نەوت بەها سیاسی و ئاسایشی و دیپلۆماسییەکانی وەک جاران نییە، ئەوا ئەوەی دەمێنێتەوە بەها ئابوورییەکەیەتی. لەسەردەمی کۆرۆناو هەروەها لەداهاتوودا بەهۆکاری زۆرەوە، نەوت لەڕووی ئابوورییەوە 
بەهای کەمتر دەکات و هەموو ئاماژەکانیش بۆ ئەوە دەڕۆن کە لەبەر کۆمەڵێک هۆکار، وەک زۆربوونی سەرچاوەی تری وزەو گۆڕانی ڕەفتاری خەڵک و فشاری سیاسی، بڕی بەکاربردنی نەوت لەدونیای ڕۆژئاوادا هەتا بێت کەم دەکات. بۆیە نەوت ئەگەر بەهای ئابووری لە دەست نەداوە ئەوا بەدڵنیاییەوە بەهای ئاسایشی داهاتی لەدەستداوە. مەبەستم لەئاسایشی داهات ئەوەیە کە ناتوانیت دڵنیابیت کە لەداهاتوودا دەتوانیت پشت بەم سەرچاوەیە ببەستیت بۆ داهات. بەڵام بە ئابووری بوونی مانای ئەوەیە کە دەبێت زیاتر خەمی ئەوە بخۆیت کە چۆن ساغی بکەیتەوە بەبێ گوێ پێدانە هیچ ڕەهەندێکی تر. ئەمەش ئامانجی سەرەکی کۆمپانیایە. بەڵام ئەوەی جێگای سەرنجە غازە. غاز پرسێکی جیاوازو ئاڵۆزە. کات بۆ غاز گرنگە، چونکە هەتا ڕۆژێک زیاتر دوابکەویت لەساغکردنەوەی غاز ئەوا ڕکەبەری زیاترت بۆ پەیدا دەبێت. جاران تورکیا وەک یەکێک لەکڕیارەکانی غازی هەرێم دەبینرا. بەڵام چیدی ئەمە گەرەنتی نییە، ئێران و ڕوسیاو ئازەربایجان و قەتەریش ڕکەبەری بۆ ئەم بازاڕە دەکەن. لەهەمانکاتدا ئەگەر ڕۆژانێک ئەگەری ئەوە هەبوو غازی هەرێم بگاتە ئەوروپا، ئەوا ئەو خەونەش پووکایەوە چونکە ئەگەر ئەوروپا غازی هەرێم بکڕێت وەک بەشێک لەپرۆسەی فرە سەرچاوەکردنی غازی ئەوروپا دەیکڕێت. بەڵام بوونی ڕوسیا لەهەرێم و بواری وزەدا ئەو فرە سەرچاوەییە دەخاتە ژێر پرسیارەوە. بۆیە ئەوەی دەمێنێتەوە بۆ غازی هەرێم تەنها بازاڕی ناوخۆو عیراقە. ئەمەش پاڵنەری سەرەکی هەرێم دەبێت بۆ بوونی پەیوەندی باش لەگەڵ عیراقدا. نوێنەری کەرتی وزەی ئەمریکی لەکۆڕبەندەکەدا جەختی لە سەر ئەمە کردەوە. ئەمریکییەکان غاز وەک ئامرازێکی سیاسی دەبینن ئیجا ئابووری. 
سێیەم، ناونەهێنانی نەوت لەناوی کۆنفرانسەکەدا بەمانای ئەوە دێت کە دەبێت بەدوای سەرچاوەی تردا بگەڕێین. ئەمە یەکێک بوو لەتیما سەرەکییەکان، فرەچەشنکردنی داهات. هەرێم وەها دەبینێت کە دەبێت سەرچاوەی داهاتی فرە چەشن بکات، ئەمەش کاتێک دەبێت کە وەرچەرخێ بۆ کەرتی تایبەت. دەمێکە لەکوردستان کەرتی تایبەت وەک دەرمانی دەردان دەبینرێت. لەدونیادا ئەم قۆناغە دەمێکە کۆتایی هاتووە. کەرتی تایبەت پێویستە بەمەرج و ئامانجەکانی ئەم سەردەمە بێت. کەرتی تایبەت ئەگەر لەپێناو کۆمەڵگایەکی باشتردا نەبێت ئەوا دەبێتە مایەی دروستکردنی پەرتبوونی کۆمەڵایەتی و نا سەقامگیریی لەداهاتوودا. هەرێم بۆئەوەی کەرتی تایبەتی هەبێت دەبێت وەرچەرخانێکی چەند ڕەهەندی گەورە بکات. ماوەی پێشوو کاتێک وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا بۆ هەڵسەنگاندنی کارەکانیان لەعیراق و کوردستان رایان وەرگرتم باسی ئەم پرسەم بەوردی بۆ کردن، چونکە ئەوان لەڕێگای چەندین ڕێکخراوەوە خەریکی پەرەدانن بەکەرتی تایبەت لەهەرێم. کەرتی تایبەت بۆئەوەی دروست بێت دەبێت ئازادی زانستی و دەستگەیشتن بەپارەو بازاڕێکی کراوەی ئازاد هەبێت. دەبێت کاتێک کەسێک بیرێکی ئابووری یان داهێنان یان کارێکی نوێی بۆ دێت بتوانێت دەستی بگاتە پارەو ڕێگری نەبێت لەبەردەم کارەکانیدا. ئەمە لەهەرێم نییە. بۆئەوەی هەبێت دەبێت سیستەمێکی بانکی هەبێت کە باوەڕپێکراوو ئاسان بێت. دووەم، دەبێت ناوەندی خوێندن بڕەو بەداهێنان و سەرکێشی بدەن. کرۆکی سەرمایەداری سەرکێشی و شکستە. کرۆکی سیستەمی سەرمایەداری شێتییە. جۆرێک لەخەڵك هەیە کە پێیان دەڵێن ئیکسێنتریک، کە لەکۆمەڵگای موحافیزتکاری کوردیدا ب شێت لەقەڵەم دەدرێن بڕبرەی پشتی سیستەمی سەرمایەدارین. بۆ نموونە ئەگەر ئاینشتاین لەکۆمەڵگای کوردیدا بوایە وەک ناتەواو مامەڵە دەکرا. کەواتە بازاڕی ئازاد پێویستی بە گۆڕانی ئیپۆسی ئێمەیە. کەواتە ئازادی بیر، ئازادی پارە، لە گەڵ ئازادی بازاڕ سێ کۆڵەکەی دروستبوونی کەرتی تایبەتن. لەگەڵ گۆڕانی کۆمەڵاتی ئێمەدا
چوار، ئەگریمارکێت. دەمێکە باس لەبوژانەوەی کشتوکاڵ دەکرێت. بووژانەوەی کشتوکاڵ پەیوەستە بەزۆر بواری ترەوە، ژێرخان، ڕێگاوبان، بوونی قەزر، بازاڕ، هەروەها پەیوەندی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێدا. وەک چۆن غازی کوردستان تەنها ناوەوەو باشووری عێراقی هەیە وەک بازاڕی ساغکردنەوە، بەهەمانشێوەش کشتوکاڵ تەنها ئەو دوو بوارەی هەیە. لەنێو خەڵکدا ئاگاییەکی باش هەیە بۆ کڕین و بەکاربردنی کاڵای خۆماڵی. دەکرێت ئەمە زیاتر لەڕووی ئابووریی و تەندروستی و خۆماڵیبونەوە پەرەی پێبدرێت. دروشمی shop local یان لۆکاڵییانە بازاڕ بکە، دروشمێکە لەزۆر جێگای دونیادا دەبینرێت. ئەمە ئابووری ناسیونالیزم نییە، بەڵکو خەمخواردنی هاووڵاتیان و بژێویی و هەروەها ئاسایشی خۆراکە. لەکۆڕبەندەکەدا باس لەکردنی کوردستان کرا بەسەبەتەی خۆراک. کوردستان باش مامەڵە لەگەڵ دروشمدا دەکات. بە سەبەتە بوون دروشمێکی ترە. بەڵام پەیوەندی نێوان دروشم و واقیع ئاسمان و ڕێسمانە.

وتاری زیاتر


تێگەیشتن لە برێت مەکگۆرک‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-10 20:19      30 جار بینراوە


لەئەمریكا چی ڕوویدا؟‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-07 10:45      59 جار بینراوە

نالی و چین‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-28 19:24      54 جار بینراوە

پیرۆزی و نوێ؟!‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-27 20:09      54 جار بینراوە

٢٠٢١ خوێندنەوە‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-26 15:15      52 جار بینراوە

فەلسەفەی توڕەیی‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-21 23:22      57 جار بینراوە


مەرگێک لە ئابسەرد ‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-07 21:31      84 جار بینراوە



رامان لەشەڕی ناوخۆی کوردی!‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-16 13:40      55 جار بینراوە

بایدن و ئێران‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-13 12:08      70 جار بینراوە






ماکرۆن... فریادڕەسێکی نەرم‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-07 15:22      112 جار بینراوە

باوکم: کوردبوون لەپەراوێزدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-05 16:00      71 جار بینراوە


با سیروان نەمرێت‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-29 19:22      105 جار بینراوە

لە مالی چ باسە؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-29 11:05      87 جار بینراوە


دەربارەی ئەمریکای بایدن‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-21 13:23      67 جار بینراوە


خوێندنەوەی ماکرۆن لە بەیروت‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-07 10:12      85 جار بینراوە



نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو