د.سەردار عەزیز

پرۆفایلی وەزیری دەرەوەی نوێی ئەمریکا، ئەنتۆنی بلینکین

  2020-11-30 13:19      67 جار بینراوە        کۆمێنت

ناوی ئەنتۆنییە، هاوڕێکانی پێی دەڵێن تۆنی، بەقسەی سەمەنتا پاوەر بێت تازە مناڵیان بووە، لەکۆتایی مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٧دا لەڕۆژنامەی نیورک-تایمز ئیدۆتۆڕیاڵێک دەنووسێت داوادەکات کە ئەمریکا دەبێت پەیەدە چەکدار بکات، چەند مانگێک لەمەوپێش لەدیدارێکدا پەیوەندی نیوان ئەمریکاو تورکیاو بە پەیوەندییەکی پڕ لەئالانگاری لەقەڵەمدا، ئەگەر سێنات رەزامەندی لەسەر بدات ئەنتۆنی بلینکن دەبێتە وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، بەدیدی چاودێری جیوپۆلەتیکی ناسراو ئیان برێمەر هەڵبژاردنی وەزیری دەرەوەی لەلایەن سەرۆکەوە دەرخەری تێگەیشتن و بایەخ پێدان یان بایەخ پێنەدانی سەرۆکە بۆ ئەو پۆستە، دەکرێت ئەم دیدە لەپەیوەندی نیکسۆن و فۆرد بە کیسنجەرەوە بخوێنرێتەوە، بۆشی باوک بە جەیمس بەیکەرەوە، ئۆباما بە کلینتۆنەوە.
هەندێک جار کایەی دیپلۆماسی بۆ دوورخستەوەی کەسێک بەکاردێت، بەتایبەتی لەباڵوێزیدا، بۆ نموونە نوخبەی سیاسی پاریس حەزیان بە سیگۆلین ڕۆیال نییە، بۆیە کردیان بەباڵوێزی فەرەنسا لەکیشوەری بەستەڵەکی باشوور، ئەنتارتیکا. ئەویش لەداخاندا کتێبێکی دەربارەی خیانەتە ناکۆتاکانی کۆشکی ئیلێزی نووسی. مادەم باسی فەرەنسامان کرد، با باسی ئەوەش بکەین کە ئەنتۆنی بلینکن فەرەنسی زانە. باوە پیارەی ئەو فەرەنسی زمان بووە، باوەپیارە بەزمانی فەرەنسی بو-پێغ، یانی باوکی جوان. باوەپیارە ئەو کەسەیە کە دوای جودابوونەوەی دایک و باوکی بایولۆجی دەبێتە مێردی دایک. لەنێو کورددا وێنەیەکی ترسناک هەیە بۆ باوەپیارەو باوەژن.  کە لەساڵی ١٩٧٠ باوانی بایولۆجی تەڵاق لەیەکتر دەسێنن، دایکی شوو دەکات بە سامۆئێل پیسارو پاشان کۆچ دەکەن بۆ پاریس، پیسار کەسایەتییەکی ناسراوە لەدونیادا، لەکامپی نازییەکانەوە دەگاتە راوێژکاری کۆشکی سپی، لەسەردەمی کەنەدیدا. لەهارڤەرد نامەی دوکتۆراکەی دەنووسێت. لەزۆر جێگاو ناوەندی دونیادا کاردەکات. دەبێتە هاوڕێ و هاوەڵی تۆنی. چاودێرانی ئەم رووداوە لەژیانی ئەودا بەهێند وەردەگرن بۆ سەر لە قاڵبدانی دیدی سیاسی. باوەپیارە جولەکەکەی ڕەنگە کاریگەری هەبێت لەسەر ئەوەی کە بەهێز دەبێت هاوکاری لاواز بکات. ئەمەش بنەمای دیدی دەستێوەردانە. دەستێوەردان چەمکێکی ئاڵۆزە، لەئاستی نێودەوڵەتیدا تەواو بەپێچەوانەی چەمکی سەروەریی وێستڤیلیاییە. هەموو کوردێک لەنەوەدەکان ژیابێت لەبیری دێت عدم التدخل فی الشو‌ون الداخلیە، یانی چی. گۆڕینی سەروەری دەوڵەت لەپاش وێستڤیلیا زۆر بەسوودی کورد شکاوەتەوە. یەکێک لەترسەکانی من لەسەر هەڵکشانی چین، وەک زلهێزێکی، گەڕانەوەیە بۆ سەروەریی وێستڤیلیایی. تۆنی دۆستی نزیکی بایدنە، ئەو کەسەیە کە بایدن بە go-to-guy  وەسفی دەکات، بەمانای ئەوەی ئەو کەسەیە کە هەرچیت پێویست بوو بچۆ بۆ لای. لەکوردەواریدا دەڵێن چاوی ماریشی لایە، هەرچەندە تۆنی بیرۆکراتی سەردەمی ئۆبامایە، بەڵام تەواو ئۆبامایی نییە. کاتێک ئۆباما لە لێدانی سوریا کشایەوە لەکاتی بەکارهێنانی چەکی کیمیاویی، تۆنی دژی بوو و وتی، هێزی گەورە کەس فریو نادات، یان قسەی بەلاش ناکات، بڵەف. تۆنی ئایدەلۆجی نییە، وەک سەمەنتانیە. بەڵام خاوەن دونیابینیە. سەمەنتا ئافرەتێکی بەهێزەو یەکێکی ترە لەدۆستانی کورد. لەسەرەتای یەکەم کەمپەینی ئۆبامادا باوەشمان بە یەکتردا کرد، کاتێک سەردانی زانکۆکەمانی کرد، تۆنی بڕوای بەهاوپەیمانی گلۆباڵە. بەو پێیە ئەمریکا دەگەڕێتەوە بۆ دروستکردنی هاوپەیمانی بۆ ڕووبەڕوبوونەوەی هەر کێشەیەک. ئەمە رەنگدانەوەی دیدی بایدنیش خۆیەتی، کارێک کە بلینکن دەبێت کاری لەسەر بکات گەڕانەوەی هەیبەتە بۆ وەزارەتی دەرەوە. مام ترەمپ بڕوای بەوەزارەت و ئەو شتانە نەبوو. ئەو تێگەیشتنی وەهابوو، کە خۆی نەبێت کەس هیچی پێناکرێت و ئەوەی بەخۆی دەکرێت بەکەسی تر ناکرێت. ئەمەش دەرئەنجامی ئەوەبوو کە وەزارەتی دەرەوە، وەک وەزارەتەکانی حکومەتی هەرێمی لێهاتوو، بودجەی زۆری بڕابوو، پلەی کەس بەرزنەدەکرایەوە. بەجۆرێک گۆڤاری ئەتلانتیک لەساڵی ٢٠١٧ نووسیبووی کە زۆربەی کارمەندان کاریان بۆ ناکرێت، چونکە نیگەرانی پۆستەکانیانن. بلینکن دەبێت ئەمانە بگۆڕێت و رەنگە ئەو دیپلۆماتانەش بهێنێتەوە کە ترەمپ لەبەر جیاوازی بیروڕا دەریکردن، تۆنی لەژینگەیەک و خێزانێکەوە هاتووە کە هەمووان لەپێگە باڵاکانی حکومەتدا بوون. باوکی باڵوێزبوو، خێزانەکەی لەکۆشکی سپی کاری کردووە بۆ هیلەری لەکەمپەینی هیلەریدا یەکتریان ناسی و هیلەری چووەتە شاییەکەیان. پاشان کار بۆ بایدن دەکەن. بەڵام ئۆباما دانووی لەگەڵ تۆنیدا نەدەکوڵا. لەدوا کتێبیدا تەنها دووجار باسی دەکات، ئۆباما رۆشنبیربوو، بەڵام خاوەن ئەزموونی دەرەکی نەبوو، ئەمەش وەهایکرد کە بایدن و بایدنییەکان کاریگەرییان هەبێت. وەک رۆشنبیرێک ئۆباما بەخێرایی و دەستوبرد کاری نەدەکرد، زۆر لایەنی کێشەکانی دەبینی و بڕیاردان بۆی ئاسان نەبوو، لەنێوان کوردو جولەکەدا هاوشێوەییەکی زۆرهەیە، لەنێوان هۆلۆکۆست ئەنفالدا هاوشێوەیی زۆر هەیە. بەڵام ئەنفال چونکە بەزۆری خەڵكی لادێی هەژار قوربانی بوون، نەبوەتە بنەمای ئەخلاق و دونیابینی. لەهەمانکاتدا ئێمە توانای ڕامان لەڕووداوەکانی خۆمان زۆر کەمە. چینی بەناو بیرمەندی ئێمە بەزۆری قەڵەمی شەڕی ناوخۆن، بەڵام بلینکن تەنها کەسێک دەبێت لەبڕیاری سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا. سیستەمی بڕیار لەسیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا تەنها لەدەستی وەزیرو یەک وەزارەتدا نییە، بەڵکو هێزو لایەن و بەرژەوەندی زۆر بڕیار لەسەر ئەو بوارە دەدەن. سی ئای ئەی، تیمی ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا، پەنتاگۆن، تەنانەت ناوەندێکی وەک سینتکۆم، بەتایبەت لەپەیوەندی بە کوردەوە، لۆبییەکان، سێنات و لیژنەی پەیوەندییەکانی دەرەوە، میدیا، لەسەرووی هەموویەوە سەرۆک. سەرباری ئەم هەموو ئاڵۆزی و تێکچراژانە لەنێوان ناوەندو دەزگاکانی ئەمریکادا هەمیشە کێبڕکێ هەیە. بەڵام ئەوەی کاریگەریی لەسەر هەموو زیاترە دۆخی ئەمریکاو جیهانە. وەک دەبینرێت دونیا چاوەڕێی ئەوەیە ئەمریکا بگەڕێتەوە بۆ دۆخی جارانی. لەهەمانکاتدا خەڵکی ئەمریکاش، بەتایبەتی دەنگدەرانی کۆمارییەکان چاوەڕێی ئەوەن کە ئەمریکا بگەڕێتەوە بۆ دۆخی جارانی. لەنێوان ئەم دوو گەڕانەوەیەدا جیاوازییەکی زۆر هەیە. بەڵام ئەوەی هاوبەشە ئەوەیە کە هەردوو خوازیارو پیادەکەری سیاسەتی نۆستالیجیان. گەر سەرنجێک لەدروشمەکانی ترەمپ بدەیت گرنگترین وشە تیایدان دووبارەو جارێکی تر بوون. ئەم وشانە ئاماژەن بۆ گەڕانەوە بۆ سەردەمێک لەڕابووردودا. بایدن ناتوانێت ئەمریکا بگەڕێنێتەوە بۆ ئەمریکای جاران. بەڵام دروشمی ئەمریکا پێش هەمووانیش کۆتایی دێت، چونکە ئەو دروشمە لەئەنجامدا یانی ئەریکا بەتەنها. ئەمە لەگەڵ بلینکن و بایدنیدا ناگونجێت، بلینکن لەو نوخبە لیبرالە باڵایەیە کە چووەتە هارڤەردو دونیای دیوەو ژیانێکی دەوڵەمەندو پڕ لەکەسایەتی گەورە ژیاوە، حەزی لەمۆسیقایەو وەها پەروەردە بووە کە دەوڵەتمەدار بێت. ئەم نوخبەیە لەلایەن زۆرێک لەخەڵكی ئەمریکاوە بێزراون. وەهایان دەبینن کە لەبڵقێکی داخراوو دابڕاو لەدونیادا دەژین و ئاگایان لەهەژاران نییە. ئەم ئاڵۆزییە یەکێک دەبێت لەفشارە گەورەکانی سەر سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لەسەردەمی بایدندا. پرسی ئەوەی سیاسەتی دەرەوە بۆ کێ؟ پرسێکی گەورەیە. بۆ تێگەیشتن لێی دەبێت هەندێک لەکارە رادیکاڵەکانی ڕۆبەرت ڤیتالیس بخوێنینەوە، ئەوە بۆ کاتێکی تر. بلینکن بۆ کورد باشە. بەڵام کورد دەبێت کاری زیاتری بۆ بکات و زەمینەی ئەوە برەخسێنێت کە بتوانێت لەباشییەکانی سوودمەندبێت. بایدنییەکان واقیعی و پراگماتیکن، ئەمە هەمیشە بۆ کورد سوودمەند نییە، چونکە پرسی کورد پێویستی بەسەرکێشی و دژایەتی هەیە. بۆیە نابێت پشتی لێبکەینەوە.

وتاری زیاتر


تێگەیشتن لە برێت مەکگۆرک‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-10 20:19      30 جار بینراوە


لەئەمریكا چی ڕوویدا؟‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-07 10:45      58 جار بینراوە

نالی و چین‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-28 19:24      54 جار بینراوە

پیرۆزی و نوێ؟!‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-27 20:09      54 جار بینراوە

٢٠٢١ خوێندنەوە‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-26 15:15      52 جار بینراوە

فەلسەفەی توڕەیی‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-21 23:22      57 جار بینراوە


مەرگێک لە ئابسەرد ‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-07 21:31      84 جار بینراوە

کوردستان بەرەو باشوور؟!‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-23 19:15      53 جار بینراوە


رامان لەشەڕی ناوخۆی کوردی!‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-16 13:40      55 جار بینراوە

بایدن و ئێران‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-13 12:08      70 جار بینراوە






ماکرۆن... فریادڕەسێکی نەرم‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-07 15:22      112 جار بینراوە

باوکم: کوردبوون لەپەراوێزدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-05 16:00      71 جار بینراوە


با سیروان نەمرێت‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-29 19:22      105 جار بینراوە

لە مالی چ باسە؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-29 11:05      87 جار بینراوە


دەربارەی ئەمریکای بایدن‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-21 13:23      67 جار بینراوە


خوێندنەوەی ماکرۆن لە بەیروت‬ د.سەردار عەزیز
2020-08-07 10:12      85 جار بینراوە



نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو