د.سەردار عەزیز

کارنامەی سپی White Paper حکومەتی عیراقی

  2020-12-20 21:03      65 جار بینراوە        کۆمێنت

نەریت نییە لەعیراقدا حکومەت کارنامەی سپی هەبێ. کارنامەی سپی یان وایت پەیپەر داهێنەری ئینگلیزەکانە. یەکەم کارنامەی سپی لەسەردەمی چرچڵدابوو لەلایەن گێرچووید بڵەوە نووسرا، بۆ حکومەتی بەریتانی دەربارەی میزۆپۆتامیا. حکومەتی کازمیی و بەتایبەتی کەسی عەلی عەلاوی ئەم نەریتەی کۆتایی پێهێنا یان دەست پێکرد. ڕۆژانی ڕابوردوو لەڕاپۆرتێکی ٩٦ لاپەڕەییدا وەزارەتی دارایی لەلایەن تیمێکی تایبەتەوە کارنامەیەکی سپییان بۆ حکومەت نووسیوە. ئەم کارنامەیە نیوەی دەربارەی ڕەگی کێشەکانەو نیوەکەی تریشی دەربارەی چارەسەرەکانە. بەگشتی ڕاپۆرتێکی گشتگیرە، بەڵام بەچڕیی پشت دەبەستێت بەڕاپۆرتی سندوقی دراوی نێودەوڵەتی دەربارەی عیراق کە ساڵی پار بڵاوکرایەوە.
ئەگەر بمانەوەی بەپوختی لەڕاپۆرتەکە تێبگەین ئەوا هیچ نییە جگە لەپلان بۆ جێبەجێکردنی ئەوەی لەئەدەبیاتی ئابووری سیاسیدا بەگونجانی بونیادی structural adjustment ناسراوە. ئەم پلانە لەهەشتاکانی سەدەی ڕابوردوەوە بانکی نێودەوڵەتی و سندوقی دراوی نێودەوڵەتی وەک کۆمەڵە پلانێکی ئامادەکراوو هەروەها وەک کۆمەڵە مەرجێک بۆ ئەو وڵاتانەی کە دەیانەوێت قەرز لەو ڕێکخراوانە وەربگرن، بەکاریدەهێنێت. ئەم پلانانە خۆی لەبچوککردنەوەی حکومەت و تێچوونە گشتییەکان، دابەزینی بەهای دراو لەپێناو بوژانەوەی هەناردەو ئازادکردنی بازاڕ.
لەڕۆژانی یەکەمی گەیشتنی پۆڵ برێمەر لەسەردەمی Coalition Provisional Authority یان هاوپەیمانی دەسەڵاتی کاتی هەوڵی ئەوەی دا کە وڵات لەسەر بنەماکانی ئابووری بازاڕو فەلسەفەی نیولیبرالیزم بەڕێوەببات. ئەو کاتە گۆڤاری ئیکۆنۆمیستی بەریتانی نووسی، ئەگەر پلانەکە سەربگرێت ئەوا عیراق دەبێتە یەکێک لەهەرە کەپیتالیستترین وڵاتانی دونیا، بەڵام پلانەکەی برێمە سەرکەوتوونەبوو. ئەو ڕۆژگارە، عەلی عەلاوی وەزیری بازرگانی بوو بەوەکالەت لەکۆمێنتێکیدا لەسەر سیستەمی ئابووری دەڵێت، سەردەمێک سۆشیالیزم و سەردەمێکی کرۆنی کەپیتالیزم و ئەم ڕۆژگارەش بەدەست فەندەمینتاڵیزمی بازاڕەوە دەناڵێنین. بەڵام دوای چەندین ساڵ عەلاوی خۆی دێتەوەو ئەو ڕێگایە بەتاکە ڕێگا دەزانێت. لەڕاپۆرتەکەدا هاتووە کە لە ٢٠٠٣ دەرفەت هەبوو هەتا ئەو ڕەوتەی لەحەفتاکانی سەدەی ڕابوردوەوە دەستی پێکردبوو کە خۆی لەفراوانیبوونی دەسەڵاتی دەوڵەت و کەرتی و گشتی و حکومەتی کرێخۆریدا دەبینییەوە کۆتایی پێبهێرێت و بازاڕ ئازاد بکرێت، بەڵام لەکاتێکدا هیچکام لەوانە نەکران دابەشکاریی تایفیشی هاتە سەر.
ئێستا حکومەتی عیراقی هیچ بژاردەیەکی تری نییە جگە لەقەرز نەبێت و ئەو پلانانەی کە دایناوە خێرا فەراهەم نابن، دەکرێت بڵێین کە ڕاپۆرتەکە چەند پایەیەکی هەیە: یەکەم، کەمکردنەوەی خەرجییەکانی حکومەت، بەنیوەکردنی مووچەی فەرمانبەران، لە ٢٥٪ بودجەوە بۆ ١٢.٥٪ بودجە. وەستانی وەرگرتنی فەرمانبەری نوێ و هەوڵدان بۆ پێدانی هەموو کارەکان بەکەرتی تایبەت. دووەم، دابەزاندنی نرخی دینار. عەلای بڕوای وەهایە کە ئەم هەنگاو دەبێتە هۆکاری ئەوەی کە عیراق بتوانێت کێبڕکێ بکات لەگەڵ وڵاتانی دراوسێدا. ئەم دیدە ڕەنگە بۆ هەندێک وڵاتانی وەک کوێت و سعودیەو ئوردون ڕاست بێت، بەڵام بۆ وڵاتانی وەک سوریا، تورکیاو ئێران ڕاست نییە لەکاتێکدا کە زۆربەی هاوردەکان لەو وڵاتانەوەن.
پایەی سێیەم، کۆتاییهێنانە بەهەموو پشتیوانی، دەعم، یان سەبسیدیی، بەتایبەتی لەبوارەکانی وزەو کارەباو هەروەها بوارەکانی تردا. بانکی نێودەوڵەتی و ئای ئێم ئێف هەمیشە دژ بە پشتیوانی حکومین بە هەر کاڵایەک، چونکە لەڕوانگەی بازاڕەوە نابەرابەری دروستدەکات و ئەو داهاتەی حکومەت بە فیڕۆ دەچێت. لەم ڕوەوە کەرتی کارەبا لەدڵی ئەم پرسەدایە. کارەبا وەک کونی رەشی عیراقی لێهاتووە، هەرچەند بلیون دۆلاری تێدەکەن هەر باش نابێت. لوئەی خەتیب لەگۆڤاری فۆرن پۆلەسی بابەتێکی نووسیوە لەسەر کەرتی کارەبا، وەک وەزیری پێشووی کارەبا، زۆر لایەنی ئەم بوارە بەبەرپرس دەزانێت بەرامبەر ئەم دۆخە. دیارە کە پرسی کارەبا لەعیراقدا راستەوخۆ پەیوەندی بەئێرانەوە هەیە وەک سەرچاوەی دابینکردنی وزەو هەروەها کارەباش.
هەڵسەنگاندن
ئەگەر لە پایە سەرەکییەکانی ڕاپۆرتەکە بنواڕین دەبینین هەموو لەسوودی حکومەت و بەقورسی لەسەر خەڵك دەکەوێت. یەکەم، ئەگەر لەڕوانگەی حکومەتەوە لەدابەزاندنی بەهای دینار بنواڕین ئەوا بێگومان هەنگاوێکی لۆجیکییە، چونکە حکومەت بەدۆلار نەوت دەفرۆشێت و کاتێک دۆلار نرخی بەرزدەبێتەوە بەرامبەر دینار ئەوا حکومەت دەبێتە خاوەن دیناری زیاتر. لەهەمانکاتدا حکومەت ئەو پشتیوانییەی کە بۆ دینار دەیکات دەیوەستێنێت. دیارە ئەو پشتیوانییە سەرچاوەیەکی گەندەڵی زۆر گەورەیە لەوڵاتدا. 
بەڵام ئەم هەنگاوە بەزیانی خەڵكە لەچەند ڕوویەکەوە: یەکەم، خەڵکی ئەو پارەیەی کە وەریدەگرن بەهای کەمدەکات، کەواتە ئەگەرچی فەرمانبەران هەمان بڕ وەردەگرن، بەڵام بەپێی دابەزینی نرخی دینارەکە نرخەکەی کەمدەکات. دووەم، هەڵاوسان دروستدەبێت، سێیەم، توانای کڕینی خەڵکی کەمدەبێتەوە. چوارهەم، ئەوانەی کە لەبازاڕدا کاردەکەن زەرەرمەند دەبن، چونکە ئەو پارەیەی دەستیان دەکەوێت توانای کڕینی کەمترە.
بەهانەیەکی تر بۆ ئەم هەنگاوە دەهێنرێتەوە ئەوەیە کە دەتوانرێت کێبڕکێی کاڵای وڵاتانی دراوسێ بکرێت. هەردوو ئێران و تورکیا نرخی دراویان بەئاستێک نزمە بەهیچ شێوەیەک ناتوانرێت کێبڕکێیان لەگەڵدا بکرێت. 
ئەوەی گرنگە لەمووچەدا لەعیراق و هەروەها کوردستانیش تەنها بڕی پارەیە کە دەگاتە بازاڕو لەبازاڕەوە دەگاتە دەستی بازرگانی بچووک و مامناوەند. بەم پێیە مووچە تەنها بڕی پارەیە کە لەکۆمەڵگادا بڵاودەبێتەوەو دەبێتە هۆکاری زیندوێتی بازاڕو دەستاو دەستکردنی دراو. هەرچەندە ئەم بونیادە ئابوورییە بوەتە هۆکاری دروستبوونی کەرتكی بەرفروان لەبەر خۆرو کوشتنی بەرهەمی خۆماڵی. حکومەت وەها باشترە تاریفەو رێکخستنی کاڵاکان بکات لەبڕی دابەزاندنی نرخ. چونکە یەکێک لەهۆکارەکانی تری بەرزی نرخی دینار ئەوەیە کە لەئەدەبیانی ئابووری سیاسیدا بەنەخۆشی هۆڵەندی ناودەبرێت. ئەمەش بریتییە لەبەرزبوونەوەی برخی دراو، لەبەر بوونی زۆری دراوی قورس لەبازاڕدا بەهۆی هەناردەی سامانی سروشتییەوە، ئەمەش وەها دەکات هەموو جۆرە بەرهەمهێنانێک لەناوخۆی وڵاتدا بەگران بکەوێت، بە بەراورد بەوڵاتانی تر، کە خاوەنی سامانی سروشتی نین. دەکرێت دیانر نیمچە ئازادبکرێت لەبڕی ئازادی تەواو. 
بەڵام سەرباری هەموو ئەمانە ڕەنگە حکومەتی عیراقی بژاردەکانی کەمبێت و ناچاربێت ئەم هەنگاوانە هەڵنێت. ئارگومێنتێکی ئەوانەی کە پشتیوانی هەنگاوەکانی کارنامەی سپین ئەوەیە کە ئەگەر حکومەت ئەم هەنگاوانە هەڵنەنێت ئەوا لەکاتی داڕمانی نرخی دیناردا دۆخە زۆر سەختر دەبێت و حکومەت هیچ توانایەکی نابێت بۆئەوەی هیچ هەنگاوێک هەڵنێت. بەڵام زۆرێک لەئەوانەی کە ڕەخنەیان لەکارنامەکە هەیە وەها دەبینن کە هەنگاوی تری زۆر هەیە کە حکومەت دەتوانێت بیانێت وەک نەهێشتنی بندیوار، چەند مووچەیی، هەروەها کەمکردنەوەی خەرجییەکانی کەرتی بەرگریی و ئاسایش. لەهەردوو کوردستان و عیراقیش بڕی زۆری داهاتی وڵات دەچێت بۆ کەرتی چەکداریی. ئەم کەرتە نەک هەر نابێتە هۆکاری بووژانەوەی ئابووری، بەڵکو ڕێگرە لەوەی کە حکومەت بتوانێت بەئاسانی کار لەسەر گەشە بکات. کەرتی چەکداریی نەبووەتە هۆکاری هاتنە ئارای ئاسایش لەعیراقدا. ئەگەر عیراق بیەوێت زەمینە بسازێنێت بۆ ڕاکێشانی کۆمپانیاو سەرمایەی دەرەکی ئەوا دەبێت ئاسایش لەئارادابێت، بەڵام هێزی چەکدار جۆرێکی تایبەت لەئابووری نانیشتمانییان دروستکردووە کە ئاسان نییە بۆ هیچ لایەک بەئاسانی بتوانێت بێتە ناویەوە.
بەڵام وەها دیارە زۆربەی لایەنەکان بەکارنامە ڕازین، چونکە بژاردەی بەدیل زۆر خراپترە لەکاتێکدا چاوەڕوان ناکرێت بەمزووانە نرخی نەوت بەشێوەیەکی بەرچاو بەرزبێتەوە.

 

وتاری زیاتر

عەلمانۆفۆبیا/ ئیسلامۆفۆبیا‬ د.سەردار عەزیز
2021-02-23 12:52      36 جار بینراوە



بایدن و ئێران‬ د.سەردار عەزیز
2021-02-14 14:47      40 جار بینراوە



عیراق... داهاتوویەکی رەش‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-26 18:16      59 جار بینراوە



تێگەیشتن لە برێت مەکگۆرک‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-10 20:19      46 جار بینراوە


لەئەمریكا چی ڕوویدا؟‬ د.سەردار عەزیز
2021-01-07 10:45      77 جار بینراوە

نالی و چین‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-28 19:24      70 جار بینراوە

پیرۆزی و نوێ؟!‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-27 20:09      74 جار بینراوە

٢٠٢١ خوێندنەوە‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-26 15:15      73 جار بینراوە

فەلسەفەی توڕەیی‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-21 23:22      82 جار بینراوە

مەرگێک لە ئابسەرد ‬ د.سەردار عەزیز
2020-12-07 21:31      99 جار بینراوە


کوردستان بەرەو باشوور؟!‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-23 19:15      67 جار بینراوە


رامان لەشەڕی ناوخۆی کوردی!‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-16 13:40      71 جار بینراوە

بایدن و ئێران‬ د.سەردار عەزیز
2020-11-13 12:08      87 جار بینراوە





عیراق و ئەمریکا: کۆتایی پشوو؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-27 15:03      101 جار بینراوە

ماکرۆن... فریادڕەسێکی نەرم‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-07 15:22      127 جار بینراوە

باوکم: کوردبوون لەپەراوێزدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-09-05 16:00      83 جار بینراوە


نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو