رزگار حاجی حەمید

كشانەوەی سەدرییەکان كاریگەریی لەسەر هاوكێشەی سیاسی عیراق دەبێت؟

  2021-08-01 14:35      83 جار بینراوە        کۆمێنت

هەر لە سەرەتای پرۆسەی ئازادییەوە موقتەدا سەدر خۆی وەک لایەنگر و سەرکردەی ریزی پێشەوەی دەنگە ناڕازییەكان ناساندووە و لەو دەمەوە رۆڵی كاریگەریی لەسەر بەشێک لە شەقامی ناڕازیی عیراق هەبووە و تا خۆپیشاندانەکانی ئەم دواییەش لەسەر ئەو ریتمە بەردەوامبوو، شوێنکەوتووانیشی گەورەترین ئاراستەی سیاسی و جەماوەریی بوون کە لە زۆربەی پارێزگاكانی باشوور و هەندێک لە پارێزگاکانی ناوەڕاستی عیراق بە بەغدای پایتەختیشەوە پێشڕەوایەتی و سەركردایەتی خۆپیشاندانەکانیان دەكرد.

نفوزی لە زۆرێک لە ناوچەکانی عیراقدا هەیە
موقتەدا شیعەیەكی نەتەوەیی رادیكاڵی ئیسلامییە و شوێنكەوتووانیشی ژمارەیەكی گەورەن و ئامادەن لە پێناویدا قوربانیی گەورە بدەن، كەسایەتی خۆیشی لە ناخدا کەسێکی بەرگریکار و خۆڕاگرە، كوڕی پیاوێكی ئاینی دیاری شیعە مەزهەبی عیراقە. لەسەردەمی دەسەڵاتی بەعسدا باوكی و مامی بەدەستی ئەو رژێمە كوژران، بنكەی چالاكی و پشتیوانی كۆمەڵایەتی و سیاسی سەدر لە (مەدینەی سەدری بەغدا و نەجەف و كەربەلا و بەسڕە و كوت و كوفە و ناسریە)دا ئەندام و دۆست و شوێنكەوتووی هەیە، لە سەرەتای پرۆسەی ئازادییەوە دروشمی دژایەتی هێزەكانی ئەمریكای هەڵگرتووە، وەك چەندین گروپ و لایەنی تر هێزی هاوپەیمانییان بە داگیركەر دەزانی، هاوكات سوپایەکی پێکهێنا بەناوی سوپای مەهدی و دەیان هەزار چەكداری لە دەوری خۆی کۆکردەوە لە سنووری (نەجەف و كەربەلا) دژی هێزەكانی ئەمریكا و حکومەتی عیراق كەوتنە جەنگەوە، پاشان بە نێوەندگیریی (ئایەتوڵـڵا سیستانی) قۆناغی یەکەمی شەڕ كۆتایی پێهێنرا، سەدریش كاریگەرییەكی گەورەی لەسەر سیاسەت و ئاسایشی عیراق بەجێهێشت لە ماوەیەكی كەمدا، وەك سەركردەیەکی لاوی بە هەژموون لە عیراقدا ناسرا.

سەدر دواتر و لەڕووی دیپلۆماسییەوە پەیوەندیی لەگەڵ ئێران و سوریا و سعودیە و كەسایەتییە سیاسییەكاندا درووستكرد، هەروەها توانی لە هەڵبژاردنی (2005)دا (23) كورسی و لە کانوونی یەکەمی هەمان ساڵدا (30) كورسی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراقی بە دەستهێنا، هەر ئەودەمەش بەپێی پشكی هەڵبژاردن (شەش) وەزیری بەركەوت، هەرچەندە بڕوای بە بەشداریكردن لە پرۆسەی سیاسی نەبوو.

سەدرییەکان لە (2007)دا داوایان لە نوری مالیكی سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتە كرد کە هێزەكانی ئەمریكا لە عیراقدا دەربکات، ئەم داوایەشیان رەتكرایەوە، لەبەرامبەر ئەوەشدا سەدر وەزیرەكانی لە كابینەکەی مالكیدا كشاندەوە و لەگەڵ ئەوەشدا نوێنەرانیان لە پەرلەمان مانەوە، ئەوەش ترسی لای گروپە شیعەكان دروستکرد، كە كشانەوەی سەدرییەکان بە زیانی پێکهاتەکەیان بشكێتەوە و باڵانسی هێزیان لە ئەنجومەنی وەزیراندا لاوازبێت.

ئەم هەڵوێستانەی سەدر لە دژایەتیكردنی هێزە بیانییەكان و گەندەڵیی دەسەڵات وایكرد بنكەی جەماوەریی فراوانتر بێت و لە هەڵبژاردنی دواتردا بەناوی (كوتلەی ئەحرار)ەوە (34) کورسی لە ئەنجومەنی نوێنەراندا بەدەستبهێنن، پاشان ئەو کوتلەیەی پەرلەمانیشیان هەڵوەشاندەوە بە مەبەستی بەشداریكردن لە هەڵبژاردنی (ئایاری 2018)دا و (هاوپەیمانی سائیرون)یان دامەزراند، كە پێكهاتبوو لە رەوتی سەدر و حزبی شیوعی عیراقی و پێنج حزبی تر و كۆمەڵێك كەسایەتی سەربەخۆ، توانییان ببنە خاوەن (54) كورسی پەرلەمان، واتە گەورەترین فراكسیۆنی نوێنەران، تەنها لە بەغدای پایتەختدا (17) كورسیان بەدەست هێنا، ئەم ئەنجامەش قەوارە سیاسییەكانی تووشی شۆك كرد و نیگەرانیی لێكەوتەوە لای ئەمریكا و ئێرانیش، ئەمەش بۆئەوە دەگەڕێتەوە سەدرییەکان هەمیشە خۆیان وەك رەوتێكی سەربەخۆ نمایش دەكەن و بەوەی رەوتێكی عیراقین و هیچ جۆرە پابەندییەكیان بۆ خۆرئاوا و خۆرهەڵاتیش نییە.

گەمەی سیاسیی و پێگەی سەدرییەکان
بەم جۆرە لە گەمەی سیاسیی بەردەوام، سەدرییەکان توانییان پێگەی خۆیان بەهێزبكەن، هەربۆیە هەمیشە جەختیان دەكردەوە کە هەڵبژاردنی ئایندە سەركەوتنیان مسۆگەرە و حكومەت پێكدەهێنن، حكومەتێك بەبێ دەستێوەردانی دەرەكی، هەروەک زۆر پێداگرییان لەسەر دژایەتیی گەندەڵی و خراپی خزمەتگوزاریی کردۆتەوە لە كاتێكدا هەردوو وەزارەتی كارەبا و تەندروستی لای هاوپەیمانی سائیرونی سەر بەو رەوتەیە، رەوشی كارەباش ئەوەیە كە دەبینرێت کە تادێ خراپتر دەبێت، سێكتەری تەندروستیش بەهۆی كۆرۆناوە لە عیراقدا خراپتربووە و رۆژانە خەڵکێکی بێ شومار گیان لەدەست دەدات، ئەوە جگە لە سووتانی نەخۆشخانەی ئیمام حوسێن لە زیقار و پێشتریش (ئیبنولخەتیب) لە بەغدا كە بووە هۆی مردن و برینداركردنی سەدان كەس.

بانكی ناوەندیی عیراقیش لای وەزیرەکانی ئەم رەوتەیە كە لە خۆڕا نرخی دۆلاریان بەرزكردەوە بەرامبەر بە دیناری عیراقی، ئەویش لەبەرئەوەی نەوت بە دۆلار دەفرۆشن و لە رێگەیەوە دەتوانن مووچەی فەرمانبەران دابین بكەن، ئەمەش هێندەی تر بووە هۆی بارگرانی بۆ سەر هاووڵاتیان و بەرزبوونەوەی نرخی كاڵاكان لە بازاڕدا، جگە لەوەش لە خۆپیشقاندانەکانی تشرینی 2019 دا جیاواز لە خۆپیشاندانەکانی ساڵانی رابردوو ئەم رەوتەش لە رەخنەی خۆپیشاندەران بەدەرنەبوو بۆیە جڵەوی سەرکردایەتی ناڕەزاییەکانیان لەدەستا نەمایەوە وەک جاران کە ئەگەری زۆرە ئەو ئاڵوگۆڕانە لە نەخشەی سیاسیدا كاریگەری لەسەر دەنگەكانی سەدرییەکان هەبێت لە هەڵبژاردنی پێشوەختەدا، لەكاتێكدا ئەمان هەمیشە جەخت لەسەر چاكسازیی و باشتركردنی سێكتەرە خزمەتگوزارییەكان دەكەنەوە، بەمەش سەرنجی خەڵك و خۆپیشاندەرانیان بۆ خۆیان راكێشابوو، بەڵام وەزیرەکان کە لەسەر ئەوان حسابن نەیانتوانی كارێك بكەن جیاواز بێت لەوانی تر، لە بەرامبەردا قەوارە سیاسییەكانی تر لە هەوڵی بەردەوامدان بۆ مسۆگەركردنی هەڵبژاردنی ئایندە.

رەوتی سەدر کە پێگەی لە هەموو حزب و قەوارە سیاسییەكانی تر زیاتر بووە و پێشتر جەختی لەسەر پێویستی هەڵبژاردن دەكردەوە لەكاتی خۆیدا، هۆكاری كشانەوەی لە ئێستادا دەگەڕێتەوە بۆ:

1- سەدرییەكان زۆرترین كورسیان لە هەڵبژاردنی پێشوودا هێنا، بەڵام ئێستا ترسیان لەوە هەیە ئەو دەنگانە بە دەست نەهێننەوە.

2- رەنگە ئەگەر دەنگی پێویستیش بەدەستبهێنن، لەلایەن وڵاتانی زلهێز و هەرێمییەوە رێگرییان لێبکرێت لەوەی حكومەت پێكبهێنن و سەرۆك وەزیران لەلایەن ئەوانەوە ناودێر بکرێت.

3- ئەم هەڵبژاردنە گرفتی بۆ حزبە گەورەكان درووستكردووە، کە پێشتر كاندیدی زۆریان دادەنا بۆئەوەی لەلایەك دەنگ بۆ لیستەكە كۆبكەنەوە و لەلایەكی تر دڵی ئەو کەسانەیان رازی دەكرد تا بەجدی كار بۆ سەرخستنی خۆیان و لیستەكانیان بکەن، لەم هەڵبژاردنەدا بەپێی پێوست و دەنگ و قەبارەی حزبەكە كاندید دادەنرێت، كەواتە لەم حاڵەتەدا زۆركەس نیگەران دەبن كە جێگایان لە لیستەكاندا نابێتەوە، رەوتی سەدریش هەمان گرفتی هەیە.

4- تادێ قەیران و گەندەڵی زیاتر دەبێت، بەشێک لەوانەی لە دەسەڵاتیشن تێوە گلاون لە دزی و گەندەڵی ئەمەش بۆ شکۆ و ناوبانگی رەوتی سەدر و بنەماڵەكەش باش نییە.

5- دەستێوەردانی دەرەكی و پاوانكردنی دەسەڵات بۆ خۆیان بەبێ حسابكردن بۆ حكومەت و گەلی عیراق، ئیدی بەشداریكردنیش هیچ مانایەكی نامێنێت جگە لەوەی بەرامبەر بە مێژوو بەرپرسیار دەبن.

6- بەكشانەوەیان سەدرییەکان دەبنە ئۆپۆزسیۆن و زۆرترین خەڵك دەهێننە سەر شەقام، لەبەرئەوەی لە دەسەڵات نامێنن، بەمەش دەیانەوێت پێگەی جەماوەریی خۆیان بەهێزبكەنەوە.

7- زۆرێك لە پێشهاتەكان، ئەوەمان پێ دەڵێن، پێش هەڵبژاردن یان دوای هەڵبژاردن دۆخی عیراق دەگۆڕێت، حكومەتێكی راگوزەر لە دەرەوە دروستدەكرێت، لە هەردوو حاڵەتەكەدا لە دەسەڵات نەبێت باشترە.

کشانەوەی لە هەڵبژاردنەکان و پرۆسەی سیاسیش راگەیاند
موقتەدا سەدر لە وتارەكەیدا رایگەیاند، بەشداریی لە هەڵبژاردندا ناكات و لە پرۆسەی سیاسیش دەكشێتەوە، چونکە نیشتمان لای لە هەموو ئەوانە گرنگترە و هەروەها هەندێ خاڵی تری وەك گەندەڵی و خراپیی گوزەرانی خەڵك و دەستێوەردانی خستەڕوو، پاشان جەختی كردەوە كە پشتگیریی هیچ كەس و هێز و لایەنێك ناكات لە هەڵبژاردنەکەدا.

دوابەدوای وتارەكەشی كۆمەڵێك كاندید لە رەوتەكەی كشانەوە و سەرۆكی كۆمیسیۆنی باڵای هەڵبژاردنەكان (عەدنان جەلیل)یش كشانەوەی خۆی راگەیاند، بەدڵنیاییەوە ئەم ژمارەیەش تادێ زیاتر دەبێت، تا پێیان بكرێ گوشار دروستدەكەن کە هەڵبژاردن دوابخرێت و لەوادەی خۆیدا نەکرێت و ساڵی ئایندە بکرێت، لەولاشەوە حکومەت پێداگریی دەكات کە نابێت دوابخرێ، ئەگەر ئەم جەختكردنەوەیەی حكومەت جێبەجێ بکرێت، ئەوا رەنگە ئەو دەمە بەڕاوێژ و گفتوگۆ ئەمانیش بەشداریی بكەن، چونكە لایەنە سیاسییەكان لێناگەڕێن و دەستبەرداری رەوتی سەدر نابن، چەندین هەوڵی دەرەكی و ناوخۆیی لەئارادایە بۆئەوەی سەرکردەی ئەو گروپە رازی بكەن لە بڕیارەکەی پاشگەزببێتەوە، ئەمەش شتێکی نامۆ نییە چونکە زۆرجار سەدر بڕیاریداوە و دواتە چاوی بە بڕیاری پێشوویدا خشاندۆتەوە و رای خۆی گۆڕیووە. جگەلەوەش بەبێ ئەمان بۆشاییەكی گەورە لە قەوارەی ماڵی شیعیدا دروست دەبێت و ئەنجامی هەڵبژاردن دەكەوێتە ژێر پرسیارەوە چونکە:

1- لەدوای پرۆسەی ئازادییەوە رۆڵی بەرچاویان هەبووە چ لە دەسەڵات چ لەنێو خۆپیشاندەران و جەماوەردا، تائێستاش وەک فراكسیۆن گەورەترینن لەڕووی ژمارەوە.

2- خاوەنی جەماوەرێكی گەورەبوون تا پێش خۆپیشاندانەکانی تشرین لە نێو ماڵی شیعەدا و خۆیان بەخاوەنی پێگەی ئاینی و جەماوەریی بەهێز دەزانن، بە كشانەوەشیان هاوكێشەکە لاسەنگیی تێدەکەوێت.

3- جیا لەوەی كاریگەرییان لەسەر هاوكێشەی سیاسی هەیە، هێزی جەماوەریی و چەکداریشیان هەیەو چۆن بیانەوێت دەتوانن گرفت بۆ حكومەتی ئایندە دروستبكەن .

4- كاریگەرییان لەسەر رێژەی بەشداربووانی هەڵبژاردن دەبێت، پێشتریش ئەو حاڵەتە روویداوە، بەدڵنیاییەوە بە كشانەوەیان لەم جارەش رێژەی بەشداربوون کەم دەکات، هەرچەندە شێوازی ئەم هەڵبژاردنە جیاوازە، بەڵام بەشدارینەكردن وەڵامێكی نەرێنییە بۆ دەسەڵات.

هاوکات لە میدیاكانەوە باسی خراپیی رەوشی عیراق و ناوچەكە دەكرێت كە شەڕێك لە ئارادایە و حكومەتێكی راگوزەر پێكدەهێنرێت و هەڵبژاردن دوادەخرێت، لەكاتێكدا ماوەیەكی كەم ماوە بۆ وادەی هەڵبژاردن و بانگەشەش بە ناڕاستەوخۆ دەستیپێكردووە.

نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو