د.سەردار عەزیز

مێژووی ئازار

  2020-02-15 15:37      151 جار بینراوە        کۆمێنت

خوێندنەوەی کتێبی جەستەیەکی لاواز بەخاچەوە
لەشەوێکی تاریکی زستانی ساڵانی یەکەمی پاش ڕاپەڕین، لەسلێمانی، پیاوێکی قژلولی چاویلکە لەچاوم ناسی بەناوی دوکتۆر حەکیم. من لەگەرمیانەوە بۆ ئەوە هاتبوم لەپەیمانگای تەکنیکی سلێمانی تەندروستی کۆمەڵ بخوێنم، ئەویش هەروەها. هەریەکەمان مێژوویەکی جیاوازمان هەبوو.
حەکیم لەسەرەتای شەستەکان لەسایەی چڕە دووکەڵی ماڵە سووتاوەکاندا لەگوندی ژاڵەناوی نزیک شاری دەربەندیخان لەدایکدەبێت، بەر لەهەموو شتێک، وەک مناڵە جووتیارێکی لادێی شەڕی ناوخۆی کوردی پێشوازی لێدەکات، پاشان هەژاری، ئینجا هەستکردن بەم دۆخە.
کتێبی جەستەیەکی لاواز بەخاچەوە، لەم پاشخانەوە دەست پێدەکات. کە لەگوندەوە دێنە شار حەکیم لەجوتیارەوە دەبێت بەکرێکار. ئەم وەرچەرخانە ئەوەندە لەئاستی ئاگاییدا نییە هێندە کە لەئاستی کرداری و سیاسیدایە. جوتیار بوونەوەرێکی نەبووە لەئاگایی سیاسی چەپی کوردیدا. ئەمە ڕەگی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو ڕقەی کە مارکس لەجووتیارانی هەیە، لەنووسینەکانی دەربارەی گوندی هیندی و هەروەها لەکتێبی ١٨ برۆمیردا مارکس ناشۆڕشگێڕی جوتیاران بەبێزاریی و زمانێکی سووکەوە ڕاڤە ئەکات. دەکرێت ئەم دەقە وەک ئەدەبی چەپی جوتیاری/کرێکاری بخوێندرێتەوە. بەڵام قورسیی ئەم دەقە لەوەدایە کە وەک دەقێکی شاراوە بخوێندرێتەوە. دەقی شاراوە چەمکێکی تایبەتە کە جوتیارناس و لێکۆڵەری گەورە جەیمس سکۆت پێمان دەناسێنێت. مەبەست لەدەقی شاراوە ئەو دەقانەیە کە هەڵگری خەسڵەتەکانی بەرگرین، بەڵام بە هۆکاری ئایدەلۆژی ناچنە خانەی ژانڕە ناسراوەکانەوە.
بەجۆرێک نە جوتیاران وەک پەتاتەی ناو سەبەتەیەک وەهان و نە بونەوەرێکی دونیایەکی نەگۆڕی پڕ لە دوبارەن، وەک مارکس وێنایان دەکات.
بەڵام ئەگەر ئەمە پاشخانی ئایدەلۆژی بێت، ئەوا بایەخی ئەم دەقە لە ئاستی تردا زێدە گرنگە. حەکیم بە ووردی و ڕاستگۆیی ئازاری ڕۆژانی بەندی خۆیمان بۆ دەگێڕێتەوە لە بەندیخانەکانی بەعس. ئەدەبیاتی ئێمە دەربارەی بەعس، هەوڵی ئێمە بۆ بەرجەستەکردنی ئازارەکانی بەعس هەمیشە خۆی لە دوو خەسڵەتدا بینیوەتەوە: یەکەم ئامار، دووەم، گشتگیریی.
ئێمە بەردەوام ژمارەی قوربانیان دەڵێین و باس لە تاوانی گەورە دەکەین. بەڵام ئەم میتۆدە لە کاتێکدا کاریگەری سنوردارە، بەڵام بە تێپەڕینی کات زیاتر و زیاتر موجەڕەد یان ئەبستراکت دەبێت. بە جۆرێک هیچ یادەوەرییەک بۆ ئازار دروست ناکات، بە تایبەتی لای ئەوانە کە بەعسیان نەدیوە. ئەم دەقەی د. حەکیم شێوازێکی ترە بۆ بونیادنانی یادەوەریی و هەوڵدان بۆ هەستکردن بە ئازار لە گەڵیدا. ڕەنگە ئەو قسەیە ڕاستیەکی تیادابێت کە دەڵێت، تراژیدیا ئازاری تاکەک کەسێکە بەڵام ژمارە زۆرەکان تەنها ئامارن. دونیای ئێمە لە کارکردن لە سەر یادەوەری، هاوسۆزی، ئیمپاسی، پەشۆکان، تراوما، زۆر هەژارە. ئەم دەقانە بنەمایەکی ئێجگار دەوڵەمەند دادەڕێژن کە ببنە کەرەستەی ئەدەبیاتێکی فیکری و ئەدەبی و فەلسەفی لەم بوارەدا.
زۆرینەی ئەوانەی کە لە دونیای ئێمەدا ئازار دەچێژن خەڵکی سادەن بە ئاگایی و ڕۆشنبیرییەکی سنوردارەوە، بە جۆرێک توانای دەربڕینی ئازاریان لە ڕێگەی زمانەوە سنوردارە، ئەمەش وەها دەکات کە ئازارەکانیان تەنها لە سینگی خۆیاندا بمێنێتەوە و بە مردنی جەستەیان هەموو ئەو ئازارەی کە چەشتویانە لە گەڵ خۆیاندا بیبەن. لێرەدا حەز ئەکەم ساتێک لە سەر فەلسەفەی ئازار بوەستم، بە هاوکاری ئازار چەشتویەکی دیاری دونیا کە بیرمەندی گەورەی جولەکە ژان ئەمارییە. ئەماری لە بەلجیکا لە لایەن نازییەکانەوە دەگیرێت و بەند دەکرێت، پاش ئازاردانێکی زۆر لە هۆلۆکۆست ڕزگاری دەبێت. ئەماری کاری فیکریی زۆری لە سەر ئەشکەنجە و ئازار و زمان و جەستە کردوە. یەکێک لە دێرە سادە و کاریگەرەکانی ئەو ئەوەیە کە ئازار بۆ ساتێک ڕەنگە وەها هەست بکەیت تەواوبوە، بەڵام هەتا ئێستاش هەر کاریگەری ماوە. بەو مانەیە کەسی ئەشکەنجە دراو، هەرگیز ناتوانێت ببێتەوە ئەو کەسەی پێش ئەشکەنجەدان. ئەشکەنجە هەمیشە لە ئاگایی و جەستە و یادەوەری کەسی ئەشکەنجەدراودا ناسڕێتەوە. گەرچی تەکنیکەکانی ئەشکەنجەدان لە دونیای ئەمڕۆدا هەوڵی ئەوە ئەدەن کە هیچ شوێنەوارێک بەجێنەهێڵین، بە هۆکاری ڕای گشتی و مافەکانی مرۆڤ و پیئاڕ. بەڵام هەرچەندە شوێنەواری جەستەیش بونی نەبێت، ئەشکەنجە ناسڕێتەوە.
ئەشکەنجە گۆڕینی مرۆڤە بۆ تۆپەڵێک لە گۆشت، بەرکەوتنی مرۆڤە لە مرۆڤ لە شێوازی لاقەکردندا، بەزاندنی سنوری مرۆڤە لە لایەن مرۆڤێکی ترەوە بە ئامانجی سڕینەوە مرۆڤبونی ئەویتر. بۆیە بە ئاگابون لە ئەشکەنجە بنەمای مرۆڤ بونی ئێمەیە، وەک مرۆڤ، چونکە کرۆکی دەرکەوتنی بون لە نەفیکردنیدایە.
بۆچی بونی یادەوەری و ئاگایی و هەستکردن بە ئەشکەنجە و ئازار بۆ ئێمە لە ئەمڕۆدا گرنگە. پێش هەموو شتێک هێشتا ئەشکەنجە کۆتایی نەهاتوە. گەر کەسێک لە کۆمەڵگایەکدا لە لایەن دەسەڵاتەوە ئەشکەنجە بدرێت، ئەوا وەک ئەوە وەهایە کە هەموو ئەندامانی کۆمەڵگا ئەشکەنجە درابێت. چونکە ئازاردانی کەسێک بنەمای ئەوە دادەڕێژێت کە هەموو کەسێک ئەگەری ئەوەی هەبێت ئازار بدرێت. بۆیە گەر بمانەوێت کۆمەڵگایەکی بێ ئەشکەنجەمان هەبێت دەبێت بە ئاگابین لە ئەشکەنجەی ئەوانیتر چ لە ڕابوردوو چ لە ئێستادا.
وەک ئاماری دەڵێت کرۆکی نازیسیزم ئەشکەنجەبوو، کرۆکی بەعسیزم و زۆرێک لە ڕژێم و دەسەڵاتەکانی تری ئەم ناوچەیە ئەشکەنجەیە.
گەر رژێمێک یان دەسەڵاتێک کرۆکەکەی ئەشکەنجەبێت، ئەوا ناتوانێت مامەڵەی مرۆڤ وەک مرۆڤ بکات و لەهەمووی ئازاراوی تر ئەوەیە کە ناتوانیت وەک مرۆڤ لەسایەیدا بژیت.

وتاری زیاتر

گەڕانەوەی لێڤایەسانی روسی‬ د.سەردار عەزیز
2020-07-13 18:21      20 جار بینراوە


قوڵتر لە قەیران‬ د.سەردار عەزیز
2020-07-08 11:05      50 جار بینراوە

تورکیاو تیورەی زەلکاو‬ د.سەردار عەزیز
2020-07-05 18:04      33 جار بینراوە



تورکیاو کورد: چی دەگوزەرێت؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-28 11:27      40 جار بینراوە

هێرشی تورک و دوو سەرنج‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-27 15:04      30 جار بینراوە

چین و ئەمریکاو کورد‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-22 14:47      59 جار بینراوە

عوسمانییەت: بە ئاشتی، بە شەڕ‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-21 11:45      38 جار بینراوە

گەوجاندنی پۆستمۆدرێن‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-17 19:23      48 جار بینراوە

هێرشەکانی تورکیا‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-15 16:53      55 جار بینراوە

دانوستانی عیراق و ئەمریکا‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-14 00:03      69 جار بینراوە

ئەمریکاو عیراق، دانوستان‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-07 19:19      60 جار بینراوە

ساتە کیسنجەرییەکان!‬ د.سەردار عەزیز
2020-06-01 20:24      63 جار بینراوە

٢٨ ساڵە/ ٢٨٠ ساڵ‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-25 16:18      87 جار بینراوە



لەستایشی لامەرکەزیدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-16 18:45      71 جار بینراوە

کۆرۆنا چۆن دەمانگۆڕێت؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-04 15:51      79 جار بینراوە

بای بای حوکمداری ئاسان‬ د.سەردار عەزیز
2020-05-02 15:52      107 جار بینراوە

دێوی حوکمڕانی‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-28 21:12      94 جار بینراوە

حەنین بۆ بەغدا‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-27 19:13      105 جار بینراوە

بۆچی روسەکان لەسوریان؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-25 23:31      79 جار بینراوە


ئەفیونی کشتوکاڵ‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-24 17:55      85 جار بینراوە


شەڕی ناوخۆی کوردی!‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-18 21:13      104 جار بینراوە

ئۆراسیا و شوناسی كوردی!‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-15 13:29      98 جار بینراوە

ئایا چین شەڕ دەکات؟‬ د.سەردار عەزیز
2020-04-13 14:51      92 جار بینراوە

نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو