کارۆخ خۆشناو

چەکی یەکڕیزی و زانست و ئیرادە!

  2021-05-20 11:56      110 جار بینراوە        کۆمێنت

1. چەکی یەکڕیزی:  بەهێزترین چەک بۆ زامنی پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستان و زاڵبوون بەسەر هەموو ئاستەنگ و هەڕەشەکانی قۆناغی ئێستاو داهاتوو، بریتیە لەچەکی یەکڕیزی، ئەو چەکەی کە لەکۆنفرانسی (یەکڕیزی و دەستور)دا لەلایەن هەموو بەشداربووانەوە تەئکیدی لێکرایەوە، لێرەدا گرنگە ئەو راستییە بزانین کەوا هەموو وڵاتە پێشکەوتووەکانی جیهان، لەسەرووی هەمووشیانەوە ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەهۆی چەکی یەکڕیزییەوە توانیویانە دەستوورێکی مەزن بنووسنەوەو ریزەکانی ناوخۆ یەکبخەن، بۆئەوەی بەسەرکەوتوویی سەرکردایەتی جیهان بکەن، لەم چوارچێوەیەدا گرنگە ئێمەی کوردیش سوود لەئەزموونی (دەستووری) ئەمەریکاو وڵاتانی پێشکەوتوو وەربگرین تاکو بتوانین دەستوورێک بۆ هەرێم بنووسینەوە کە لەئاست داخوازی و خەون و خولیای نەوەی ئێستاو نەوەکانی داهاتوودا بێت.
2. چەکی زانست:  مرۆڤ چەقی سروشت و ژیانەو خاوەنی پێکهاتەیەکی سایکۆلۆژی ئاڵۆزە، بەڵام هەمیشە هەوڵیداوە بیربکاتەوە بۆئەوەی دەوروبەرو ژینگەی خۆی بناسێت، بەمەبەستی گەیشتن بەحەقیقەتی ژیان، ئەویش لەڕێگای بەدەستهێنانی چەکی زانست، چونکە چەکی زانست هێزو دڵنیایی بە مرۆڤ دەبەخشێ، بەپێچەوانەشەوە نەبوونی چەکی زانست کەسایەتی مرۆڤ لاواز دەکات و تووشی راڕایی و دڵەڕاوکێی دەکات، وەک دەبینین مرۆڤی سەدەی بیست و یەک بەهێزترو باوەڕبەخۆبووترە لەمرۆڤی سەدەکانی ناوەراست و چەرخی بەردین، یەکێک لەهۆکارە سەرەکییەکانی ئەم باوەڕبەخۆبوونەش دەگەڕێتەوە بۆ پێشکەوتن و گۆشدانی مرۆڤی ئەم سەردەمە بەچەکی زانست، بەپێچەوانەی مرۆڤی کۆن و چەرخی بەردین، کە بەهۆی نەبوونی چەکی زانستەوە، ژیانی پڕ بووە لەترس و دڵەڕاوکێ بەرامبەر بەدیاریدە سروشتییەکان، چەندین نەوە ژیانیان بەم حاڵەوە بەڕێکردووە، دواتر بەرەبەرە مرۆڤ هەنگاوی ناوە بەرەو بەکارهێنانی عەقڵی بۆ لێکدانەوەی رووداوەکانی ژینگە و دەورووبەری، تاکو گەیشتونەتە قۆناغی ئەمڕۆ کە هەموومان بڕوامان بەم ڕستەیە هەیە کە دەڵێت: زانست هێزەو نەزانین لاوازییە!
وەک دەبینین ئەو وڵاتانەی ئەمڕۆ سەرقافڵەی پێشکەوتنی جیهان دەکەن، هەموویان لەڕێگای چەکی زانستەوە گەیشتونەتە ئەو ئاستە لەهێزو توانا، لەسەرووی ئەو وڵاتانەش ئەمەریکاو وڵاتانی ئەوروپا....هتد ئێمەی کورد لەڕابردوودا لەلایەن داگیرکەرانەوە هەمیشە داپڵۆسێنراوین و کەسایەتیمان رووشێنراوەو تێکشکێندراوین، ئەمجۆرە مامەڵەیەی دووژمنانیش لەپێناو دەستنەگەیشتنی کورد بووە بەچەکی زانست، بۆ ئەوەی مرۆڤی کورد رۆژێک لەڕۆژان نەبێتە مرۆڤێکی چەکدار بەزانست و داوای مافی خۆی بکات! بەڵام خۆشبەختانە ئەو سەردەمە گوزەشت، ئێستا سەدەی بیست و یەکەو کوردیش خۆی پێ کەمتر نییە لەنەتەوەکانی تری ناوچەکەو جیهان، لەو پێناوەشدا کورد هەوڵدەدات خۆی بەهێز بکات بەچەکی زانست، هەروەک شاعیری گەورەی کورد (ئەحمەد موختار بەگی جاف) دەفەرموێت: بخوێنن، چونکە خوێندن بۆ دیفاعی تیغی دوشمنتان هەموو ئان و زەمانێ عەینی قەڵغان و سوپەرتانە.
3. چەکی ئیرادە: ئەگەر بەخێرایی چاوێک بەمێژووی ووڵاتانی ناوچەکەو جیهاندا بخشێنین دەبینین لەکاتی بونیاتنانی وڵاتەکانیان خاوەنی سەرخان و ژێرخانێکی بەهێزی (ئابوری و سیاسی و سەربازی) نەبوون، بەڵام خاوەنی (چەکی ئیڕادە) بوون، کە بەهۆیەوە توانیویانە ژێرخان و سەرخانێکی پتەو بۆ ووڵاتەکانیان دروست بکەن، بۆ نموونە: 1. وڵاتی ئیماڕاتی عەرەبی یەکگرتوو: (50) ساڵ لەمەوبەر واتە ساڵی (1971) کاتێک ئیماڕات بڕیاری سەربەخۆییدا، بیابانێکی رووت بوو، زۆربەی دانیشتوانی خێڵەکی بوون و لەژێر خێوەتدا دەژیان، (ئەبوزەبی) پایتەختیش خاوەنی یەک نەخۆشخانەش نەبوو. ئێستاش خۆتان دەزانن بەهۆی چەکی (ئێڕادە)ەوە ئیماڕات گەیشتۆتە چ ئاستێک لە پێشکەوتن و دروستکردنی ژێرخان و سەرخانی ئابووری و سیاسی و سەربازی و تەکنەلۆژی! 2. وڵاتی ئیسڕائیل: (73)  ساڵ لەمەوبەر، واتە ساڵی (1948) کاتێک ئیسڕائیل بڕیاری سەربەخۆبوونیدا، نە خاوەنی ژێرخان بوون، نە خاوەنی سەرخان، بەڵام خاوەنی (چەکی ئیڕادە) بوون، کە بەهۆی ئەم چەکەوە هەموو تاکێکی جوولەکە لەسەرانسەری جیهان رۆڵی خۆی بینی، کرێکارەکان پارەیان دەداو لۆبی جولەکە لەهەموو جیهاندا دروستبوو.
چل هەزار کەس بوونە سەربازو شەڕی دەوڵەتە عەرەبییەکانیان کردو سەرکەتووش بوون، هەموو دراوسێکانیان دژی دروستبوونی دەوڵەتی ئیسڕائیل بوون، سەرەڕای ئەو دژایەتیەش (داود بنگۆریۆن) دەوڵەتی ئیسرائیلی دروستکرد، لەکاتێکدا کە ئیسڕائیل نە خاکی هەبوو، نە هێزی هەبوو، نە هیچ پایەیەکی بەدەوڵەتبوون و تەنانەت بەهەرێم بوونیشی هەبوو، بەڵام لەمانە هەمووی گرنگتر، خاوەنی چەکی (ئیڕادە) بوو. ئێستاش دەبینین بەهۆی چەکی ئیڕادەوە ئیسڕائیل تاکە وڵاتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، کە خاوەنی چەکی ئەتۆمیەو بەو هۆیەشەوە بەهێزترین وڵاتی ناوچەکەیە، ئەگەرچی ئێستاش ئیسڕائیل دەوڵەتێکی فرە دوژمنە، بەڵام بەهۆی یاساو دیموکراسی ناوخۆیی و چەکی ئێڕادەوە ئیسڕائیلیەکان بۆنەتە قەلغان و پەرژینێکی قایم بەرامبەر بەدوژمنەکانیان.
ئەم دوو نموونەو دەیان نموونەی تر، بەهۆی چەکی (ئڕادە)ەوە بوونەتە خاوەنی دەوڵەتی خۆیان، ئاستی پێشکەوتنی هەمووشیان دەگەڕێتەوە سەر ئاستی هۆشیاری کۆمەڵگاکەیان بۆ خەباتکردن لەپێناو بنیاتنانی دامودەزگای پێشکەوتووی یاسایی و دیموکراسی و مەدەنی.
لەکۆتاییدا دەتوانین بڵێین لەئێستادا دەرفەتێکی لەبار بۆ سەرکردایەتی سیاسی کوردستان هاتۆتە ئاراوە، تاکو لەڕێگای هەرسێ چەکی (یەکڕیزی و زانست و ئیرادە)ەوە دەستوورێکی هاوچەرخ بۆ هەرێمی کوردستان بنووسنەوە، ئەویش بەهاوکاری و هەماهەنگی لەگەڵ ناوەندە ئەکادیمییەکان و زانکۆکان و یاساناسان و بیرمەندان و نوێنەری هەموو پێکهاتەو چینوتوێژەکان و....هتد. 
سەرۆکی ئینستیتۆی توێژینەوەی 
ئەمەریکی-کوردی

 

وتاری زیاتر

ئەفغانستان وەک پەندو عیبرەت! ‬ کارۆخ خۆشناو
2021-08-15 17:29      90 جار بینراوە



(مرۆڤ)سازی و (نیشتیمان)سازی!‬ کارۆخ خۆشناو
2021-05-11 16:38      103 جار بینراوە




دەستوور فریادڕەسە! ‬ کارۆخ خۆشناو
2021-04-27 00:12      100 جار بینراوە

واژوویەكی مێژوویی!‬ کارۆخ خۆشناو
2021-04-25 14:12      138 جار بینراوە

نوێترین هەواڵەکان

بیروڕا

سۆشیال میدیا

گەلەری

کەشو هەوا

زۆرترین سەردانکراو